ठाणे: कोकण रेल्वेच्या रोहा–मडगाव मार्गावर प्रवासी वाहतुकीचा वाढता ताण लक्षात घेता रेल्वे प्रशासनाने क्षमता वाढविण्याच्या उपायांना वेग दिला आहे. या विभागाची सरासरी लाईन क्षमता तब्बल १४५ टक्के वापरली जात असल्याची माहिती रेल्वेमंत्री अश्विनी वैष्णव यांनी लोकसभेत दिली.
त्यामुळे सध्याच्या एकेरी मार्गावर वाढत्या गाड्यांचे नियोजन करताना रेल्वेला मोठ्या अडचणींचा सामना करावा लागत आहे. नवीन गाड्या, विशेष गाड्या, वाढीव फेऱ्या आणि अतिरिक्त डबे यामुळे प्रवाशांना काही प्रमाणात दिलासा मिळत असला तरी भविष्यातील वाढती मागणी पूर्ण करण्यासाठी मार्गाची पायाभूत क्षमता वाढविणे आवश्यक ठरणार आहे.
रोहा ते मडगावदरम्यान गेल्या दहा वर्षांत ८ क्रॉसिंग स्टेशन उभारण्यात आली आहेत. यामध्ये इंदापूर, गोरेगाव रोड, कडवाई, वेरवली, खारेपाटण, आचिर्णे, कळंबणी आणि सापे-वामणे यांचा समावेश आहे.
त्याचबरोबर विंहरे, अंजनी, सावर्डा, अडवली, राजापूर रोड, वैभववाडी रोड, कणकवली, सावंतवाडी रोड, कणर्जी, मडगाव आणि चिपळूण आदी ठिकाणी १२ अतिरिक्त लूप लाइन उभारण्यात आल्या आहेत. या सुविधांमुळे एकेरी मार्गावर दोन गाड्यांचे क्रॉसिंग, गाड्यांना लूपमध्ये घेणे आणि उपलब्ध रेल्वे मार्गाचा अधिक कार्यक्षम वापर करणे शक्य होत आहे.
दरम्यान, कोकण रेल्वेच्या एकूण ७३९ मार्ग किलोमीटरपैकी रोहा–वीर आणि मडगाव–माजोर्डा या भागातील सुमारे ५५ किलोमीटरचे दुहेरीकरण पूर्ण झाले आहे. आता क्षमता वाढविण्यासाठी ओळखलेल्या विविध विभागांतील २६३ किलोमीटरच्या दुहेरीकरणासाठी व्यवहार्यता सर्वेक्षण तयार करण्याचे काम मंजूर करण्यात आले आहे. या सर्वेक्षणानंतर कोणते विभाग दुहेरीकरणासाठी तांत्रिक व वाहतूकदृष्ट्या योग्य आहेत, याचे चित्र स्पष्ट होणार आहे.
सध्या कोकण रेल्वे मार्गावर ५७ जोड्या मेल, एक्स्प्रेस आणि प्रवासी गाड्या धावत असून बहुतांश मेल आणि एक्स्प्रेस गाड्या पूर्ण क्षमतेने धावत आहेत. गणपती, उन्हाळी सुट्टी, हिवाळी सुट्टी आणि लाँग वीकेंडच्या काळात प्रवाशांची वाढती गर्दी हाताळण्यासाठी २०२५–२६ मध्ये ३८१ गणपती विशेष, २४९ उन्हाळी विशेष, १४८ हिवाळी विशेष आणि १,३६६ इतर विशेष गाड्या चालविण्यात आल्या.
त्यामुळे रोहा–मडगाव मार्गाची क्षमता वाढविण्यासाठी क्रॉसिंग स्टेशन व लूप लाइनबरोबरच दुहेरीकरणाचा टप्पा महत्त्वाचा ठरणार असून, त्यातून भविष्यात अधिक गाड्या आणि वाढीव फेऱ्यांना मार्ग मिळण्याची अपेक्षा आहे.
रोहा–मडगाव मार्गावर वाहतुकीचा ताण कमी करण्यासाठी रेल्वेने गेल्या दहा वर्षांत अनेक पायाभूत सुविधा उभारल्या आहेत. ८ क्रॉसिंग स्टेशन आणि १२ अतिरिक्त लूप लाइन ही त्यातील प्रमुख कामे आहेत. यामुळे एकेरी मार्गावर गाड्यांचे क्रॉसिंग अधिक कार्यक्षमपणे करता येते. याशिवाय रोहा–वीर आणि मडगाव–माजोर्डा मिळून सुमारे ५५ किमी दुहेरीकरण पूर्ण झाले आहे. सध्याच्या मार्गाची क्षमता वाढविण्यासाठी ही कामे महत्त्वाची ठरत आहेत.
२६३ किमी दुहेरीकरणाचा पुढील टप्पा
कोकण रेल्वे मार्गावरील ओळखलेल्या २६३ किलोमीटर विभागांच्या दुहेरीकरणासाठी व्यवहार्यता सर्वेक्षणाला मंजुरी देण्यात आली आहे. या अभ्यासातून कोणत्या भागात दुहेरीकरण करणे तांत्रिक, वाहतूक आणि परिचालनाच्या दृष्टीने योग्य ठरेल, हे निश्चित होणार आहे.
दुहेरीकरणामुळे एका मार्गावर एकाच दिशेच्या गाड्यांची स्वतंत्र हालचाल शक्य होऊन क्रॉसिंगमुळे होणारे विलंब कमी करता येतील. परिणामी रोहा–मडगाव मार्गावरील भविष्यातील प्रवासी मागणी, विशेष गाड्या आणि वाढीव फेऱ्यांसाठी अतिरिक्त क्षमता उपलब्ध होण्यास मदत होऊ शकते.
