प्रकाश साबळे
मुंबई: मुंबईतील रुग्णालयांमधून निर्माण होणाऱ्या रासायनिक आणि सांडपाण्याच्या व्यवस्थापनासाठी महानगरपालिका महत्त्वपूर्ण पावले उचलण्याच्या तयारीत आहे. रुग्णालयांमधून विविध प्रकारचा कचरा बाहेर वाहून नेण्याऐवजी, त्यावर रुग्णालयाच्या आवारातच प्रक्रिया करण्याची योजना तयार करण्यात आली आहे.
या उपक्रमांतर्गत, बीएमसीच्या चार प्रमुख रुग्णालयांमध्ये आणि १७ बाह्य रुग्णालयांमध्ये इफ्लुएंट ट्रीटमेंट प्लांट्स (ईटीपी) आणि सीवेज ट्रीटमेंट प्लांट्स (एसटीपी) उभारले जातील. हे प्रकल्प रुग्णालयांमधील रासायनिकयुक्त पाणी आणि सांडपाण्यावर रुग्णालयाच्या आवारातच प्रक्रिया करून ते पुनर्वापरयोग्य बनवतील.
मुंबईत दररोज अंदाजे ७,००० मेट्रिक टन कचरा निर्माण होतो, जो विविध ठिकाणांहून गोळा करून कांजूरमार्ग येथील कचराभूमीवर नेला जातो. तथापि, पर्यावरण संरक्षणासाठी कचरा आणि सांडपाण्यावर योग्य प्रक्रिया करणे आवश्यक मानले जाते.
बीएमसीच्या पर्यावरण विभागातील एका वरिष्ठ अधिकाऱ्याच्या मते, कोणत्याही महानगराच्या शाश्वत विकासासाठी सांडपाणी आणि इतर कचऱ्यावर शास्त्रीय पद्धतीने प्रक्रिया करणे महत्त्वाचे आहे. सांडपाण्यावर प्रभावी प्रक्रिया करणे हे पर्यावरणपूरक शहराच्या दिशेने एक महत्त्वाचे पाऊल मानले जाते.
पालिकेचे उपायुक्त प्रदीप गवळी यांनी सांगितले की, निर्माण होणाऱ्या कचऱ्याचे प्रमाण आणि गरजेनुसार सर्व महानगरपालिका रुग्णालयांमध्ये ईटीपी (ETP) आणि एसटीपी (STP) संयंत्रे बसवली जातील. कचऱ्याच्या प्रमाणानुसार, मोठ्या रुग्णालयांमध्ये जास्त क्षमतेचे संयंत्र, तर लहान रुग्णालयांमध्ये कमी क्षमतेचे संयंत्र असतील.
नायर, केईएम, सायन आणि कूपर या चार प्रमुख बीएमसी रुग्णालयांमध्ये मोठ्या क्षमतेचे प्रकल्प उभारण्याची योजना आहे. या रुग्णालयांमध्ये रुग्णांची संख्या जास्त असून, दररोज मोठ्या प्रमाणात सांडपाणी आणि रासायनिक कचरा निर्माण होतो. त्यामुळे, येथे जास्त किलोलिटर क्षमतेचे प्रकल्प उभारले जातील. प्रकल्पाचा खर्च प्रकल्पाच्या क्षमतेनुसार निश्चित केला जाईल.
महापालिकेच्या १७ बाह्य रुग्णालयांमध्ये तुलनेने कमी रासायनिक भार आणि सांडपाण्याचे प्रमाण असल्यामुळे लहान आकाराचे ईटीपी (ETP) आणि एसटीपी (STP) प्रकल्प उभारले जातील. रुग्णालयांमध्येच कचऱ्यावर प्रक्रिया केल्याने वाहतूक आणि बाह्य विल्हेवाटीची गरज कमी होईल, असा प्रशासनाचा विश्वास आहे.
एसटीपीद्वारे सांडपाण्यावर प्रक्रिया
रुग्णालयातील शौचालये, स्नानगृहे आणि इतर घरगुती वापराच्या सांडपाण्यावर एसटीपी प्रकल्पांद्वारे शास्त्रीय पद्धतीने प्रक्रिया केली जाईल. प्रक्रिया केलेले पाणी फ्लशिंग, रुग्णालयाच्या परिसराची स्वच्छता आणि बागकाम यांसारख्या पिण्यायोग्य नसलेल्या कामांसाठी पुन्हा वापरले जाऊ शकते.
यामुळे ताज्या पाण्याची मागणी कमी होण्यास आणि रुग्णालयांमध्ये पाण्याची बचत होण्यास मदत होईल. तसेच, प्रक्रिया न केलेले सांडपाणी गटारात किंवा पाण्याच्या स्रोतांमध्ये जाण्यापासून रोखून प्रदूषण नियंत्रणात ठेवण्यासही मदत होईल.
ईटीपी (ETP) आणि एसटीपी (STP) बसवण्याचा प्रस्ताव तयार करण्यात आला असून तो आता अतिरिक्त आयुक्तांच्या मंजुरीच्या प्रतीक्षेत आहे. एकदा मंजुरी मिळाल्यानंतर, निविदा प्रक्रिया सुरू होईल आणि रुग्णालयांमध्ये हे प्रकल्प बसवण्याचे काम पुढे जाईल.
ईटीपीद्वारे रासायनिक कचऱ्यावर प्रक्रिया
रुग्णालयांमध्ये बसवण्यात येणाऱ्या ईटीपी प्रकल्पांचा मुख्य उद्देश पॅथॉलॉजी लॅब आणि इतर वैद्यकीय प्रक्रियांमध्ये वापरल्या जाणाऱ्या रसायनेयुक्त पाण्यावर प्रक्रिया करणे हा असेल. रुग्णालयातील प्रयोगशाळा, ऑपरेशन थिएटर आणि इतर विभागांमधून सोडल्या जाणाऱ्या पाण्यात विविध रसायने आणि हानिकारक घटक असू शकतात. अशा सांडपाण्यावर ईटीपी प्रक्रियेद्वारे प्रक्रिया केल्याने त्याचा प्रदूषणकारी परिणाम कमी होऊ शकतो.
पालिका रुग्णालयांमध्ये ईटीपी आणि एसटीपी बसवण्याची योजना महाराष्ट्र प्रदूषण नियंत्रण मंडळाच्या (एमपीसीबी) मार्गदर्शक तत्त्वांनुसार तयार करण्यात आली आहे. हे काम बीएमसीच्या पर्यावरण विभागामार्फत पूर्ण केले जाईल आणि प्रकल्पाचा खर्च विभागाच्या अर्थसंकल्पातून उचलला जाईल. रुग्णालयांमध्ये संयंत्रे उभारण्याचा प्रस्ताव तयार असून, प्रशासकीय मंजुरी मिळाल्यानंतर पुढील प्रक्रिया सुरू होईल.
- अविनाश ढाकणे, महापालिका अतिरिक्त आयुक्त
