मुंबई : अनुपमा गुंडे
कोरोनानंतर डिजीटल आणि समाज माध्यमांचा प्रसार वेगाने झाल्यामुळे हातात पुस्तक घेवून वाचणाऱ्यांच्या हातातील पुस्तक कधी गळून पडले याचा पत्ता लागला नाही. ग्रंथालयांच्या सभासदांची संख्या तीन वर्षांत 26 लाखांवरून 19 लाखांवर आली. असे असले तरी ग्रंथालयांतील पुस्तक देवाण घेवाण मात्र लक्षणीय वाढली आहे. ही संख्या 2 कोटींवरून पाच कोटींवर गेली आहे. ग्रंथालय संचालनालयाच्या आकडेवारीवरून हे स्पष्ट झाले आहे.
वाचन संस्कृती घटत असून ग्रंथालये बंद पडत आहेत, हे श्वाश्वत सत्य आहे. अनेक ग्रंथालयांमध्ये वाचणारे वाचक हे पन्नाशीच्या पुढचेच आहेत. त्या वाचकांची सभासद संख्या ग्रंथालयामधून वेगाने घटत आहे. मात्र स्पर्धा परीक्षा, उच्च पदवी अभ्यासक्रमातील विद्यार्थी विविध साहित्य प्रकार, संदर्भ ग्रंथांची देवाणघेवाण ग्रंथालयांमध्ये करीत असल्याचेे आशादायी चित्र आहे.
2022 -23 : 26,39,538 2,94,00,053
2024-25 : 18, 86,613 4,31,70,273
2025-26 : 19,16,134 5,26,95,000
ग्रंथालयांची आज्ञावली आता डिजीटल होते आहे. त्यामुळे कोणत्या ग्रंथालयात कोणते पुस्तक आहे, याची माहिती ऑनलाईन मिळते आहे. तसेच प्रसंगानुरूप एखादे विशिष्ट साहित्य वाचण्याकडेही कल वाढतो आहे. त्यामुळे संबंधित ग्रंथालयात जावून तत्कालिक सभासदत्व मिळून वाचक वाचत आहेत. आता लवकरच सर्व अ दर्जाची ग्रंथालये डिजीटल माध्यमातून जोडली जाणार असल्याने त्याचा फायदा ग्रंथालयांना होईल अशी आशा आहे.
अशोक गाडेकर, संचालक, ग्रंथालय संचालनालय
