What is a biscuit? How did it originate across the world?
पुढारी ऑनलाईन :
आज जगभरात आवडीने खाल्ले जाणारे बिस्किट सुरुवातीला दीर्घकाळ टिकणाऱ्या प्रवासी अन्नाच्या स्वरूपात तयार करण्यात आले होते. सुरुवातीचे बिस्किट साधे, कडक आणि गोड नसलेले होते. मात्र व्यापाराच्या माध्यमातून साखर आणि मसाले उपलब्ध झाल्यानंतर बिस्किट अधिक चविष्ट आणि गोड बनू लागले.
सायंकाळच्या चहासोबत बिस्किट खाणे ही आज जवळपास प्रत्येक घरातील सवय बनली आहे. ग्लुकोज बिस्किट, कुकीज किंवा चॉकलेट बिस्किट असो, हा छोटासा स्नॅक लहानांपासून मोठ्यांपर्यंत सर्वांना आवडतो. पण तुम्हाला माहीत आहे का, बिस्किटचा इतिहास हजारो वर्षांपूर्वीचा आहे? एकेकाळी सैनिक आणि खलाशांसाठी दीर्घकाळ टिकणारे अन्न म्हणून वापरले जाणारे बिस्किट आज जगातील सर्वाधिक लोकप्रिय स्नॅक्सपैकी एक बनले आहे.
‘बिस्किट’ शब्दाचा अर्थ काय?
‘बिस्किट’ हा शब्द लॅटिन भाषेतील ‘बिस’ (दोनदा) आणि ‘कोक्टस’ (शिजवलेले) या शब्दांपासून तयार झाला आहे. याचा शब्दशः अर्थ ‘दोनदा भाजलेले’ असा होतो. पूर्वी बिस्किट प्रथम बेक केले जात असे आणि नंतर पुन्हा मंद आचेवर वाळवले जात असे, जेणेकरून त्यातील ओलावा पूर्णपणे निघून जाईल आणि ते दीर्घकाळ टिकेल.
प्राचीन संस्कृतींमध्येही होते बिस्किटसदृश पदार्थ
असे मानले जाते की प्राचीन इजिप्त, ग्रीस आणि रोमच्या संस्कृतींमध्ये बिस्किटासारखे खाद्यपदार्थ तयार केले जात होते. हे पदार्थ कडक आणि कोरड्या भाकरीसारखे असत, जे लांबच्या प्रवासात आणि युद्ध मोहिमांदरम्यान खाल्ले जात. रोमन सैनिक ‘बुसेलम’ नावाचा बिस्किटासारखा पदार्थ खात असत, तर इजिप्तमधील खलाशी बाजरीपासून बनवलेल्या कोरड्या भाकऱ्या सोबत ठेवत असत.
खलाशांचा सर्वात विश्वासू आहार
समुद्री प्रवासादरम्यान अन्न दीर्घकाळ टिकवून ठेवणे हे मोठे आव्हान होते. त्यामुळे खलाशी ‘हार्डटॅक’ नावाचे अतिशय कडक बिस्किट सोबत बाळगत असत. त्यात जवळपास ओलावा नसल्याने ते अनेक महिने किंवा वर्षांपर्यंत खराब होत नसे. मात्र ते खाणे सोपे नव्हते. त्यामुळे ते पाणी, कॉफी किंवा खारट द्रावणात भिजवून मऊ करून खाल्ले जात असे.
साखर आणि मसाल्यांनी बदलली बिस्किटांची दुनिया
मध्ययुगात व्यापाराच्या माध्यमातून साखर, दालचिनी, आले आणि इतर मसाले युरोपमध्ये पोहोचले. त्यानंतर बिस्किटांच्या चवीत मोठा बदल झाला. बिस्किट केवळ जगण्यासाठीचे अन्न न राहता स्वादिष्ट गोड पदार्थ म्हणून लोकप्रिय होऊ लागले. आल्यापासून तयार होणारे जिंजरब्रेड हे सुरुवातीच्या गोड बिस्किटांपैकी एक होते, ज्याला युरोपमध्ये मोठी लोकप्रियता मिळाली.
औद्योगिक क्रांतीमुळे बिस्किट बनले सर्वसामान्यांचे खाद्य
१९व्या शतकातील औद्योगिक क्रांतीदरम्यान यंत्रांच्या सहाय्याने मोठ्या प्रमाणात बिस्किटांचे उत्पादन सुरू झाले. त्यामुळे त्यांची किंमत कमी झाली आणि ते सर्वसामान्यांच्या आवाक्यात आले. याच काळात अनेक प्रसिद्ध बिस्किट कंपन्यांची स्थापना झाली. आकर्षक पॅकेजिंग, टिनचे डबे आणि नवीन चवींमुळे बिस्किट घराघरांत पोहोचले. ब्रिटनमध्ये चहासोबत बिस्किट खाण्याची परंपराही याच काळात लोकप्रिय झाली.
भारतात बिस्किटांचा प्रवेश
ब्रिटिश राजवटीदरम्यान भारतात बिस्किट आणि ब्रेड आले. सुरुवातीला बंगाल आणि आसाममधील काही भागांमध्ये लोक त्यांच्याकडे संशयाने पाहत होते. अनेकांना वाटत होते की हे पदार्थ मुस्लिम स्वयंपाक्यांनी तयार केलेले असतात, त्यामुळे ते खाणे टाळले जात होते.
नंतर कंपन्यांनी ‘मशीनने तयार केलेले’ आणि ‘हात न लागलेले’ अशा जाहिराती करून लोकांचा विश्वास संपादन केला. हळूहळू बिस्किट भारतीय आहाराचा भाग बनले आणि आज ते देशातील सर्वाधिक लोकप्रिय स्नॅक्सपैकी एक आहे.
जगभरातील बिस्किटांचे विविध प्रकार
आज जवळपास प्रत्येक देशात बिस्किटांचे वेगवेगळे प्रकार आढळतात.
भारतात ग्लुकोज बिस्किट आणि पार्ले-जी लोकप्रिय आहेत.
ब्रिटनमध्ये डायजेस्टिव्ह आणि रिच टी बिस्किट चहासोबत खाल्ले जातात.
इटलीमध्ये बिस्कॉटी प्रसिद्ध आहे.
डेन्मार्क आपल्या बटर कुकीजसाठी ओळखला जातो.
स्कॉटलंडचे शॉर्टब्रेड जगभर प्रसिद्ध आहे.
बिस्किट आणि कुकीमध्ये काय फरक आहे?
ब्रिटन, भारत आणि इतर अनेक देशांमध्ये लहान, कुरकुरीत आणि बेक केलेल्या पदार्थांना बिस्किट म्हटले जाते. तर अमेरिकेत अशाच पदार्थांना सामान्यतः कुकी असे म्हणतात. अमेरिकेत बिस्किट हा शब्द एका मऊ ब्रेडसदृश पदार्थासाठी वापरला जातो, जो दिसायला स्कोनसारखा असतो. आज बिस्किट हे केवळ एक खाद्यपदार्थ नाही, तर अनेक देशांच्या खाद्यसंस्कृतीचा अविभाज्य भाग बनले आहे.
