parents guide from sleeping alone to daily habits experts share the right age for every parenting step
पुढारी ऑनलाईन : Parenting Tips : प्रत्येक गोष्टीसाठी एक योग्य वेळ आणि वय असते. वेळेआधी मुलांवर कोणत्याही गोष्टीचा दबाव टाकल्यास त्याचे नकारात्मक परिणाम होऊ शकतात. हेच तत्त्व मुलांच्या संगोपनालाही लागू होते. मुलाला वेगळे झोपवण्यापासून ते दैनंदिन सवयी लावण्यापर्यंत प्रत्येक गोष्टीसाठी एक योग्य वय असते.
प्रत्येक पालकांची इच्छा असते की त्यांचे मूल लवकर समजूतदार व्हावे, स्वतःची कामे स्वतः करावी आणि चांगल्या सवयी आत्मसात कराव्यात. मात्र, मुलांच्या संगोपनात सर्वात महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे प्रत्येक सवय आणि जबाबदारीसाठी योग्य वय ओळखणे. अनेकदा पालक मुलांकडून खूप लवकर अपेक्षा ठेवतात, त्यामुळे मुलांवर मानसिक ताण येऊ शकतो.
पेरेंटिंग एक्सपर्ट अंबिका अग्रवाल यांच्या मते, मुले हळूहळू शिकत असतात आणि प्रत्येक वयात त्यांचा मेंदू व वर्तन वेगवेगळ्या प्रकारे विकसित होत असते. त्यामुळे योग्य वेळी योग्य गोष्ट शिकवल्यास मूल कोणत्याही भीती किंवा तणावाशिवाय ती सहज शिकू शकते.
मुलाला वेगळे झोपवण्याचे योग्य वय
अनेक पालकांना वाटते की मुलांना लहान वयातच स्वतंत्र खोलीत झोपवायला हवे. मात्र, अंबिका अग्रवाल यांच्या मते, बहुतेक मुले सुमारे ७ वर्षांची झाल्यानंतर किंवा त्यानंतर स्वतःच्या स्वतंत्र जागेसाठी मानसिकदृष्ट्या तयार होतात.
या वयात मुले भावनिकदृष्ट्या अधिक सक्षम होतात आणि एकटे झोपताना त्यांना सुरक्षित वाटू लागते. जर मूल अजूनही आई-वडिलांसोबत झोपण्याची इच्छा व्यक्त करत असेल, तर त्याला चुकीची सवय समजून रागावण्याची गरज नाही. हळूहळू त्याला स्वतःच्या जागेची सवय लावावी.
एकाग्रतेचे योग्य वय
तज्ज्ञांच्या मते, ५ ते ६ वर्षांच्या आधी मुलांचे लक्ष दीर्घकाळ एका ठिकाणी केंद्रित राहणे कठीण असते. या वयात मुले खेळत-खेळत अधिक चांगले शिकतात.
अभ्यास करताना वारंवार उठणे, इकडे-तिकडे फिरणे किंवा पटकन कंटाळणे हे सामान्य आहे. त्यामुळे मुलाला हट्टी किंवा खोडकर समजू नये. अभ्यास लहान-लहान सत्रांमध्ये करून मध्ये विश्रांती द्यावी.
वस्तू जागेवर ठेवण्याची सवय
३ ते ४ वर्षांच्या वयात मुले साध्या सूचना समजू लागतात. याच काळात त्यांना खेळणी वापरल्यानंतर पुन्हा जागेवर ठेवण्याची सवय लावता येते.
सुरुवातीला मूल सर्व काही व्यवस्थित करणार नाही, पण दररोज थोडा सराव केल्यास ही सवय लागते. मुलाला ओरडण्याऐवजी त्याच्यासोबत मिळून खेळणी आवरावीत. त्याने चांगले काम केल्यास त्याचे कौतुक करावे.
गृहपाठात मदत कमी करण्याचे योग्य वय
पॅरेंटिंग कोचच्या मते, ७ ते ८ वर्षांच्या वयात मुले हळूहळू जबाबदारी समजू लागतात. या काळात पालकांनी प्रत्येक वेळी गृहपाठ करताना शेजारी बसण्याऐवजी मुलाला स्वतः प्रयत्न करण्याची संधी द्यावी.
जर मूल प्रत्येक छोट्या गोष्टीसाठी मदत मागत असेल, तर लगेच उत्तर देण्याऐवजी त्याला विचार करण्यासाठी वेळ द्यावा. यामुळे त्याचा आत्मविश्वास वाढतो आणि समस्या सोडवण्याची क्षमता विकसित होते.
शेअरिंगची सवय कधी लागते?
तज्ज्ञांच्या मते, ४ ते ५ वर्षांच्या वयात मुले इतरांच्या भावना अधिक चांगल्या प्रकारे समजू लागतात. याच काळात त्यांना वस्तू वाटून घेण्याचे महत्त्व समजू लागते.
लहान मूल आपली खेळणी किंवा वस्तू दुसऱ्यांना देण्यास तयार नसल्यास त्याला स्वार्थी समजू नये. प्रेमाने समजावून सांगावे की इतरांसोबत गोष्टी वाटून घेणे ही चांगली सवय आहे. मूल शेअरिंग करत असेल तर त्याचे कौतुक करावे. हळूहळू ही सवय त्याच्या स्वभावाचा भाग बनते.
लक्षात ठेवा : प्रत्येक मूल वेगळे असते. त्यामुळे दिलेली वयोमर्यादा ही केवळ मार्गदर्शक आहे. मुलाच्या भावनिक आणि मानसिक विकासानुसार पालकांनी संयमाने आणि समजूतदारपणे निर्णय घ्यावा.
