दिवाळी म्हटलं की डोळ्यांसमोर येतात त्या लखलखत्या पणत्या, घराबाहेर काढलेली सुंदर रांगोळी, फराळाचा सुगंध आणि लक्ष्मीपूजनाची लगबग! दिवाळीच्या या सणात लक्ष्मीपूजनाच्या दिवसाला विशेष महत्त्व आहे. पण तुम्हाला माहिती आहे का, लक्ष्मीपूजनासाठी अमावस्येचीच रात्र का निवडली जाते? कारण सामान्यतः अमावस्या म्हणजे चंद्र दिसत नसलेली अंधारी रात्र. मात्र दिवाळीची अमावस्या ही अंधाराची नव्हे, तर प्रकाश, समृद्धी आणि सकारात्मकतेची मानली जाते. या दिवसाशी अनेक धार्मिक श्रद्धा आणि परंपरा जोडलेल्या आहेत. चला तर मग, जाणून घेऊया लक्ष्मीपूजनाच्या दिवशी अमावस्येला एवढं महत्त्व का आहे.
पौराणिक कथांनुसार, देव आणि दानवांनी केलेल्या समुद्रमंथनातून माता लक्ष्मी प्रकट झाली. त्यामुळे लक्ष्मीपूजनाच्या दिवशी देवी लक्ष्मीची विशेष आराधना केली जाते. धार्मिक मान्यतेनुसार, कार्तिक अमावस्येच्या रात्री माता लक्ष्मी पृथ्वीवर संचार करते. ज्या घरात स्वच्छता, प्रसन्नता आणि प्रकाश असतो, तिथे देवी लक्ष्मीचा वास असतो, अशी श्रद्धा आहे. त्यामुळे दिवाळीच्या आधी घराची साफसफाई केली जाते आणि लक्ष्मीपूजनाच्या रात्री घरभर दिवे लावले जातात.
लक्ष्मीपूजनासाठी अमावस्या तिथीला धार्मिकदृष्ट्या महत्त्व आहे. यंदा अमावस्या तिथी 8 नोव्हेंबर रोजी सकाळी 11 वाजून 27 मिनिटांनी सुरू होणार आहे. ही तिथी 9 नोव्हेंबर रोजी दुपारी 12 वाजून 31 मिनिटांनी संपणार आहे. त्यामुळे अमावस्या तिथी आणि प्रदोष काळ यांचा योग लक्षात घेऊन 8 नोव्हेंबर रोजी संध्याकाळी लक्ष्मीपूजन केलं जाणार आहे.
दिवाळीच्या अमावस्येच्या रात्री अनेक कुटुंबांमध्ये लक्ष्मीपूजनानंतर भजन, आरती आणि नामस्मरण केलं जातं. काही ठिकाणी जागरण करण्याचीही परंपरा आहे. धार्मिक मान्यतेनुसार, या रात्री सात्त्विक वातावरणात देवाची आराधना केल्याने मन प्रसन्न राहतं आणि आध्यात्मिक समाधान मिळतं. पूजा करताना मन शांत ठेवणं, चांगले विचार करणं आणि कुटुंबासोबत वेळ घालवणं यालाही महत्त्व आहे.
यंदा रविवार, 8 नोव्हेंबर 2026 रोजी दिवाळी आणि लक्ष्मीपूजन साजरं केलं जाणार आहे. हिंदू पंचांगानुसार कार्तिक महिन्यातील अमावस्येला लक्ष्मीपूजन करण्याची परंपरा आहे. या दिवशी संध्याकाळी घरातील देवघरात आणि व्यापारी वर्गाकडून दुकानांमध्ये लक्ष्मी-गणेशाची पूजा केली जाते. विशेष म्हणजे, यंदा लक्ष्मीपूजन रविवारच्या दिवशी आल्यामुळे अनेक कुटुंबांना एकत्र येऊन सण साजरा करण्याची संधी मिळणार आहे.
हिंदू धर्मात देवी लक्ष्मीला धन, ऐश्वर्य, सुख आणि समृद्धीची देवता मानलं जातं. दिवाळीच्या अमावस्येच्या रात्री देवी लक्ष्मी पृथ्वीवर येते आणि स्वच्छ, सुंदर व प्रकाशाने उजळलेल्या घरात प्रवेश करते, अशी धार्मिक मान्यता आहे.
म्हणूनच या दिवशी घराची स्वच्छता केली जाते, दारात रांगोळी काढली जाते आणि घराच्या प्रत्येक कोपऱ्यात दिवे लावले जातात. कुटुंबातील सर्व सदस्य एकत्र येऊन देवी लक्ष्मीकडे घरात सुख, शांती आणि समृद्धी नांदू दे, अशी प्रार्थना करतात.
लक्ष्मीपूजनाच्या आधी घराची स्वच्छता करण्याला विशेष महत्त्व दिलं जातं. अनेक घरांमध्ये काही दिवस आधीपासूनच साफसफाई आणि सजावटीची तयारी सुरू होते. घरातील देवघर, मुख्य दरवाजा आणि अंगण स्वच्छ ठेवलं जातं.
मुख्य दरवाजासमोर सुंदर रांगोळी काढली जाते. दाराला आंब्याच्या पानांचं तोरण किंवा फुलांचं तोरण लावलं जातं. घराच्या प्रवेशद्वाराजवळ दिवे लावून वातावरण प्रसन्न केलं जातं. धार्मिक मान्यतेनुसार, स्वच्छता आणि प्रकाश हे शुभतेचं प्रतीक मानलं जातं.
लक्ष्मीपूजनाच्या दिवशी संध्याकाळी घरातील देवघर किंवा पूजेची जागा स्वच्छ करून तिथे देवी लक्ष्मी आणि भगवान गणेशाची स्थापना केली जाते. त्यानंतर दिवा लावून हळद, कुंकू, अक्षता आणि फुलं अर्पण केली जातात.
देवी लक्ष्मी आणि गणेशाची मनोभावे पूजा करून मंत्र, आरती आणि प्रार्थना केली जाते. त्यानंतर नैवेद्य दाखवला जातो. अनेक कुटुंबांमध्ये लक्ष्मीपूजनानंतर घरातील सर्व सदस्य एकत्र येऊन आरती करतात आणि प्रसाद वाटतात. पूजा करताना मोठ्या विधीपेक्षा श्रद्धा, स्वच्छता आणि मनापासून केलेली प्रार्थना यांना महत्त्व दिलं जातं. आपल्या घरातील परंपरेनुसार पूजा करणं योग्य ठरतं.
शहरानुसार पूजेच्या वेळेत काही मिनिटांचा फरक असतो. उपलब्ध पंचांगातील माहितीनुसार महाराष्ट्रातील प्रमुख शहरांसाठी पुढील वेळा दिल्या आहेत.
मुंबई
संध्याकाळी 6:27 ते 8:27
पुणे
संध्याकाळी 6:24 ते 8:24
कोल्हापूर
संध्याकाळी 6:25 ते 8:26
नाशिक
संध्याकाळी 6:22 ते 8:22
नागपूर
संध्याकाळी 5:59 ते 7:58
छत्रपती संभाजीनगर
संध्याकाळी 6:16 ते 8:16
हे मुहूर्त शहरनिहाय पंचांग गणनेवर आधारित आहेत.
दिवाळीच्या दिवशी पूजा करताना काही गोष्टींची काळजी घेतली तर पूजेची तयारी अधिक चांगल्या पद्धतीने करता येईल.
पूजेच्या आधी देवघर आणि पूजेची जागा स्वच्छ ठेवा.
पूजेचं साहित्य आधीच एकत्र करून ठेवा.
आपल्या शहरानुसार शुभ मुहूर्त तपासा.
पूजा करताना घाई न करता शांतपणे विधी पूर्ण करा.
घरात दिवे लावताना लहान मुलं आणि ज्येष्ठ नागरिकांच्या सुरक्षिततेची काळजी घ्या.
फटाके लावताना सुरक्षित अंतर ठेवा.
यंदा रविवार, 8 नोव्हेंबर 2026 रोजी लक्ष्मीपूजन साजरं होणार आहे. पुण्यातील पंचांगानुसार संध्याकाळी 6:24 ते रात्री 8:24 हा पूजेचा शुभ मुहूर्त आहे. तर कोल्हापूरसाठी संध्याकाळी 6:25 ते रात्री 8:26 अशी वेळ दिली आहे.
दिवाळी हा केवळ दिवे लावण्याचा किंवा गोडधोड खाण्याचा सण नाही, तर कुटुंबाला एकत्र आणणारा आनंदाचा उत्सव आहे. त्यामुळे यंदाच्या दिवाळीत घरातील सर्वांनी एकत्र येऊन लक्ष्मीपूजन करा आणि आपल्या कुटुंबाच्या सुख, शांती व समृद्धीसाठी प्रार्थना करा.