Hormuz Strait Reopening Global Economy Recovery Timeline: अमेरिका आणि इराण यांच्यातील शांतता करारामुळे होर्मुझ सामुद्रधुनी पुन्हा खुली होण्याचा मार्ग मोकळा झाला आहे. यामुळे आशियातील देशांना मोठा दिलासा मिळणार असला तरी गेल्या साडेतीन महिन्यांत निर्माण झालेल्या आर्थिक संकटाचे परिणाम लगेच कमी होणार नाहीत, असा इशारा तज्ज्ञांनी दिला आहे.
जागतिक तेल आणि नैसर्गिक वायू वाहतुकीसाठी अत्यंत महत्त्वाची मानली जाणारी होर्मुझ सामुद्रधुनी युद्ध आणि तणावामुळे दीर्घकाळ अंशतः ठप्प होती. त्यामुळे आशियातील अनेक देशांमध्ये ऊर्जा संकट, महागाई, चलनातील घसरण आणि पुरवठा साखळीतील अडथळे निर्माण झाले होते.
अमेरिकेचे राष्ट्राध्यक्ष डोनाल्ड ट्रम्प यांनी नुकतीच युद्धविरामाची घोषणा करत होर्मुझ सामुद्रधुनी पुन्हा खुली करण्यास परवानगी दिल्याचे सांगितले. यानंतर जागतिक बाजारातून सकारात्मक प्रतिक्रिया आली. जपान आणि दक्षिण कोरियासह अनेक आशियाई देशांच्या शेअर बाजारात मोठी तेजी दिसून आली.
होर्मुझ मार्ग खुला झाल्यानंतर तेल, नैसर्गिक वायू आणि इंधन वाहून नेणारी शेकडो जहाजे पुन्हा आशियाकडे रवाना होऊ शकतील. मात्र या जहाजांना अंतिम ठिकाणी पोहोचण्यासाठी साधारण एक महिना लागू शकतो.
ऊर्जा क्षेत्रातील तज्ज्ञ जोशुआ न्गू यांच्या मते, सामुद्रधुनी बंद असल्यामुळे पुरवठा साखळीवरील ताण वाढला आहे. त्यामुळे मार्ग खुला झाला तरी त्याचे सकारात्मक परिणाम लगेच दिसणार नाहीत.
तज्ज्ञांच्या मते, तेल आणि नैसर्गिक वायूच्या पुरवठ्यात झालेल्या व्यत्ययामुळे निर्माण झालेला महागाईचा दबाव यावर्षाच्या अखेरपर्यंत कायम राहू शकतो.
विशेषतः आशियातील एलएनजी (Liquefied Natural Gas) बाजारातील किंमती तेलाच्या दराशी जोडलेल्या असतात. तेलाचे दर कमी झाले तरी त्याचा फायदा गॅसच्या किंमतींमध्ये दिसण्यासाठी तीन ते सहा महिने लागू शकतात. म्हणूनच जूनमध्ये तेल स्वस्त झाले तरी गॅस महाग राहण्याची शक्यता तज्ज्ञ व्यक्त करत आहेत.
भारत, पाकिस्तान, व्हिएतनाम, फिलिपाईन्स यांसारखे देश मध्यपूर्वेतील तेल आणि वायूवर मोठ्या प्रमाणात अवलंबून आहेत. त्यामुळे होर्मुझ मार्ग सुरू झाल्यास या देशांना ऊर्जा पुरवठा होण्यास मदत होईल.
फिलिपाईन्सने तर ऊर्जा आणीबाणी जाहीर करून वीज वापरावर निर्बंध घातले होते. आता परिस्थिती सुधारण्याची आशा निर्माण झाली आहे.
या संघर्षाचा सर्वात मोठा फटका जागतिक खत उद्योगालाही बसला आहे. इराण, सौदी अरेबिया, कतार, संयुक्त अरब अमिराती आणि बहरीन हे देश जगातील युरिया खतांच्या पुरवठ्यात महत्त्वाची भूमिका बजावतात. युद्धामुळे खतांचा पुरवठा विस्कळीत झाला असून दक्षिण-पूर्व आशियातील शेती हंगामावर त्याचा परिणाम झाला आहे.
जपान आणि दक्षिण कोरियातील अनेक उद्योगांना नॅफ्था या पेट्रोकेमिकल उत्पादनाच्या टंचाईचा सामना करावा लागला आहे. प्लास्टिक, पॅकेजिंग, रसायने आणि इतर उत्पादनांवर त्याचा परिणाम झाला आहे.
तज्ज्ञांच्या मते, मध्यपूर्वेतून पुरवठा पुन्हा सुरू झाला तरी नॅफ्था आणि इतर औद्योगिक कच्च्या मालाच्या पुरवठा साखळ्या पूर्णपणे पूर्ववत होण्यासाठी किमान एक वर्ष लागू शकते.
जपानच्या नैसर्गिक संसाधन आणि ऊर्जा एजन्सीचे सल्लागार हारुहिको साकाईनो यांनी परिस्थितीचे वर्णन करताना म्हटले की, "ही परिस्थिती शरीरातील तुटलेल्या सूक्ष्म रक्तवाहिन्यांसारखी आहे. त्या पुन्हा सुरळीत होण्यासाठी बराच वेळ लागतो."
त्यांच्या मते, केवळ आयात पुन्हा सुरू होणे पुरेसे नाही. उत्पादन, वाहतूक आणि वितरण साखळीतील प्रत्येक घटकाला पुन्हा गती मिळण्यासाठी अनेक महिने लागू शकतात.
तज्ज्ञांच्या अंदाजानुसार, तेल पुरवठा आणि जहाज वाहतूक काही महिन्यांत सुधारू शकते. मात्र महागाई, गॅसचे दर, खतांचा पुरवठा आणि औद्योगिक कच्च्या मालाची उपलब्धता पूर्णपणे सुरळीत होण्यासाठी किमान 6 ते 12 महिने लागू शकतात.
म्हणूनच होर्मुझ सामुद्रधुनी खुली होणे हा नक्कीच दिलासादायक निर्णय असला, तरी त्याचे आर्थिक फायदे जगभरातील ग्राहक आणि उद्योगांना प्रत्यक्षात जाणवण्यासाठी अजून काही काळ प्रतीक्षा करावी लागणार आहे.
