प्रायव्हेट आणि सरकारी लसींमध्ये काय फरक आहे? मुलांना लस देण्यापूर्वी डॉक्टरांकडून जाणून घ्या माहिती

what is the difference between private and government vaccines know the right facts before vaccinating your child

पुढारी ऑनलाईन :

मुलांना वेळोवेळी लसीकरण केले जाते, जेणेकरून ते आजार आणि संसर्गापासून सुरक्षित राहतील. पण अनेक पालकांच्या मनात प्रश्न असतो की सरकारी लस चांगली की प्रायव्हेट? तज्ज्ञांच्या मते दोन्ही पर्याय सुरक्षित आणि प्रभावी आहेत, आणि त्यांच्या परिणामकारकतेत कोणताही फरक नसतो.

अनेक पालक विचारतात की प्रायव्हेट आणि सरकारी लसींमध्ये नेमका काय फरक आहे आणि सरकारी लस कमी प्रभावी असते का? डॉक्टरांच्या मते दोन्ही प्रकारच्या लसी एकाच दर्जाच्या निकषांनुसार तयार केल्या जातात आणि समान प्रभावी असतात. त्यामुळे पालकांनी कोणत्याही गैरसमजात न पडता वेळेवर मुलांचे लसीकरण करून घ्यावे आणि गरज भासल्यास बालरोगतज्ज्ञांचा सल्ला घ्यावा.

लस म्हणजे काय?

लस ही एक वैद्यकीय उत्पादने आहे जी संसर्गजन्य आजारांपासून संरक्षण देण्यासाठी दिली जाते. ती शरीराची रोगप्रतिकारक शक्ती (इम्यून सिस्टीम) मजबूत करते, ज्यामुळे शरीर व्हायरस आणि बॅक्टेरियाशी लढू शकते. लसीमध्ये जंतूंचे कमकुवत, निष्क्रिय किंवा त्यांच्यासारखे घटक असतात. त्यामुळे शरीर आजारी न पडता अँटिबॉडी तयार करायला शिकते आणि भविष्यात आजारांपासून संरक्षण मिळते.

लसीकरण का आवश्यक आहे?

मुलांना गंभीर आणि जीवघेण्या आजारांपासून वाचवण्याचा सर्वात प्रभावी मार्ग म्हणजे लसीकरण. यामुळे गोवर, पोलिओ, डिप्थीरिया आणि हिपॅटायटिस यांसारख्या आजारांपासून संरक्षण मिळते. हे आजार आयुष्यभराच्या अडचणी, गंभीर समस्या किंवा मृत्यूचे कारण ठरू शकतात. लहान मुलांची रोगप्रतिकारक शक्ती पूर्णपणे विकसित झालेली नसते, त्यामुळे त्यांना संसर्गाचा धोका जास्त असतो. अशा वेळी लस त्यांचे संरक्षण करते.

सरकारी आणि प्रायव्हेट लसींमध्ये काय फरक आहे?

सरकारी आणि प्रायव्हेट लसींमध्ये मुख्य फरक उपलब्धता, किंमत आणि कव्हरेजमध्ये असतो. सरकारी लसी राष्ट्रीय लसीकरण कार्यक्रमांतर्गत मोफत दिल्या जातात. यांचा उद्देश मुलांना धोकादायक आणि जीवघेण्या आजारांपासून वाचवणे हा असतो.

प्रायव्हेट लसी खासगी रुग्णालये किंवा क्लिनिकमध्ये मिळतात आणि त्यासाठी पैसे मोजावे लागतात. काही प्रायव्हेट लसी अशा आजारांपासूनही संरक्षण देतात, ज्या सरकारी योजनेत समाविष्ट नसतात. काही वेळा या लसी अधिक व्यापक संरक्षण देतात.

सरकार कोणत्या लसी उपलब्ध करून देते?

भारतात राष्ट्रीय लसीकरण कार्यक्रमांतर्गत अनेक महत्त्वाच्या लसी मोफत दिल्या जातात. यामध्ये बीसीजी, पोलिओ (ओपीव्ही/आयपीव्ही), हिपॅटायटिस बी, पेंटाव्हॅलेंट लस (डिप्थीरिया, कुक्कर खोकला, टिटॅनस आणि हिपॅटायटिस बी), रोटाव्हायरस, गोवर-रुबेला (एमआर) आणि डीपीटी बूस्टर यांचा समावेश आहे.

काही भागांमध्ये जपानी एन्सेफलायटिस आणि न्यूमोकोकल संसर्गावरील लसीही दिल्या जातात. या सर्व लसी मुलांना गंभीर आजारांपासून संरक्षण देतात.

दोन्ही लसींच्या परिणामात काही फरक आहे का?

अनेकांना वाटते की प्रायव्हेट लसी सरकारी लसींपेक्षा जास्त प्रभावी असतात. पण हे खरे नाही. दोन्ही प्रकारच्या लसींना एकसारख्या चाचण्या आणि दर्जा निकषांमधून जावे लागते. त्यामुळे दोन्ही लसी सुरक्षित आणि प्रभावी असतात.

लस घेतल्यानंतर काय काळजी घ्यावी?

लस घेतल्यानंतर मुलाला सौम्य ताप येणे किंवा इंजेक्शन दिलेल्या ठिकाणी वेदना होणे असे किरकोळ दुष्परिणाम दिसू शकतात. त्या ठिकाणी थंड पाण्याची पट्टी किंवा बर्फाने शेक दिला जाऊ शकतो. मुलाला पुरेसे पाणी द्यावे. डॉक्टरांचा सल्ला घेतल्याशिवाय कोणतीही औषधे देऊ नयेत.

पालकांनी लक्षात ठेवण्याच्या गोष्टी

मुलांच्या आरोग्यासाठी सरकारी आणि प्रायव्हेट दोन्ही प्रकारच्या लसी महत्त्वाच्या आहेत. सरकारी लसी मूलभूत संरक्षण देतात आणि सर्व मुलांपर्यंत पोहोचतात. तर प्रायव्हेट लसी अतिरिक्त संरक्षण देतात आणि काही अतिरिक्त आजारांपासूनही बचाव करतात. त्यामुळे डॉक्टरांच्या सल्ल्याने योग्य लसीकरण पूर्ण करणे अत्यंत आवश्यक आहे.

वाचकांसाठी वरील माहिती दिली असली तरी मुलांच्या आरोग्याच्या समस्यांमध्ये बालरोगतज्ञांचा सल्ला घ्यावा..