Saif Ali Khan, KBC, and Ghee—why are these memes going viral?
पुढारी ऑनलाईन : KBC ते इन्स्टाग्रामपर्यंत... सैफ अली खानमुळे 'तुपा’ च्या एका ब्रँडला मिळाली नवी ओळख; ब्रँड लोकांच्या कायम लक्षात राहिल असंच म्हणाव लागेल. एखादा ब्रँड पैसे खर्च करून लोकांचे लक्ष वेधून घेऊ शकतो; मात्र सांस्कृतिकदृष्ट्या महत्त्वाचे स्थान केवळ पैशांच्या जोरावर मिळवता येत नाही.
तूप आता केवळ स्वयंपाकघरातील रोजच्या वापरातील पदार्थ राहिलेला नाही, तर तूपाचा एक ब्रँड जेवणाच्या टेबलावरही चर्चेचा विषय बनला आहे. याचे श्रेय जाते ते अभिनेता सैफ अली खानला. ‘कौन बनेगा करोडपती’ या कार्यक्रमातील एका साध्या उत्पादनाच्या जाहिरातीने लोकप्रिय संस्कृतीतील चर्चेचे स्वरूप धारण केले. हा प्रसंग टेलिव्हिजनपासून नेटफ्लिक्सपर्यंत आणि अर्थातच इंटरनेटवरही पोहोचला.
या सगळ्याच्या केंद्रस्थानी आहे सैफ अली खान. गोवर्धन तुपासोबतचे त्याचे नाव अशा प्रकारे जोडले गेले की, एखादा छोटासा प्रसंग ब्रँडसाठी मार्केटिंगच्या दृष्टीने सर्वात मोठे यश कसे ठरू शकतो, याचे हे उत्तम उदाहरण बनले आहे.
नेमकी सुरुवात कशी झाली?
या सगळ्याची सुरुवात सप्टेंबर महिन्यात झाली. सैफ अली खान आणि अक्षय कुमार त्यांच्या ‘हैवान’ चित्रपटाच्या प्रमोशनसाठी अमिताभ बच्चन सूत्रसंचालन करत असलेल्या ‘कौन बनेगा करोडपती’ (KBC) या कार्यक्रमात सहभागी झाले होते.
या कार्यक्रमादरम्यान अमिताभ बच्चन यांनी दहाव्या प्रश्नाचे योग्य उत्तर दिल्याबद्दल त्यांना दोन वर्षे पुरेल इतका गोवर्धन तुपाचा साठा बक्षीस म्हणून मिळाल्याची घोषणा केली. यावर सैफने दिलेली प्रतिक्रिया पाहण्यासारखी होती. तो म्हणाला, ‘व्वा, काय?... यासाठीच तर मी इथे आलो आहे.’
सैफची ही प्रतिक्रिया ऐकून अक्षय कुमारला हसू आवरले नाही. त्यानंतर सोशल मीडियावर या प्रसंगाचे मीम्स व्हायरल होऊ लागले. काही युजर्सनी तर सैफला ‘चुकीच्या काळात जन्मलेला Gen Z’ असेही म्हटले.
अशा प्रकारे कार्यक्रमातील उत्पादनाच्या जाहिरातीला एक विनोदी वळण मिळाले आणि गोवर्धन तूप इंटरनेटवरील चर्चेच्या केंद्रस्थानी आले. हा प्रसंग मजेशीर, सर्वसामान्यांना आपलासा वाटणारा आणि सहज लक्षात राहणारा ठरला.
सैफच्या इन्स्टाग्राम पदार्पणानंतर पुन्हा रंगली तुपाची चर्चा
यानंतर सैफ अली खानने इन्स्टाग्रामवर पदार्पण केले. त्याच्या पोस्टवरील कमेंट्समध्ये चाहत्यांनी दोन वर्षांच्या तुपाच्या बक्षिसाचा उल्लेख करण्यास सुरुवात केली.
काहींनी तर गंमतीने असेही म्हटले की, दोन वर्षे पुरेल इतके तूप मिळणार असल्याचा आनंद इतका मोठा होता की, त्यामुळेच सैफने अखेर इन्स्टाग्रामवर येण्याचा निर्णय घेतला असावा. टेलिव्हिजनवरील एका छोट्याशा प्रसंगातून सुरू झालेली ही चर्चा आता सैफच्या वैयक्तिक सोशल मीडिया अकाउंटपर्यंत पोहोचली होती.
मात्र ही गोष्ट इथेच संपली नाही.
‘मला अजून तूपही मिळालेले नाही...’; कपिल शर्माच्या शोमध्ये सैफची मिश्कील प्रतिक्रिया नेटफ्लिक्सवरील ‘द ग्रेट इंडियन कपिल शो’मध्येही या तुपाची चर्चा रंगली. या कार्यक्रमात सैफ अली खान त्याची पत्नी करीना कपूर खानसोबत सहभागी झाला होता.
कार्यक्रमादरम्यान कपिल शर्माने सैफच्या इन्स्टाग्राम पदार्पणाबद्दल आणि दोन वर्षांच्या तुपाच्या बक्षिसाबद्दल एका चाहत्याने केलेली कमेंट वाचून दाखवली. त्यावर सैफने स्पष्टीकरण देताना गंमतीने म्हटले, ‘मला अजून तूपही मिळालेले नाही... माझा चेकसुद्धा आलेला नाही.’
या वक्तव्यामुळे तुपाची चर्चा पुन्हा एकदा रंगली.
अखेर सैफ अली खान आणि गोवर्धन तूप एकत्र आले! या सगळ्या चर्चेनंतर अखेर वर्षातील बहुचर्चित सहकार्य प्रत्यक्षात आले. सैफ अली खान आणि गोवर्धन तूप या ब्रँडने एकत्र काम केले. इन्स्टाग्रामवरील एका व्हिडिओमध्ये सैफने गोवर्धन तुपाच्या ब्रँडसोबत सहकार्य करत चाहत्यांना आता तुपाच्या चर्चेपलीकडे जाण्याचे आवाहन केले. एखाद्या ब्रँडसाठी अशा प्रकारे लोकांच्या लक्षात राहणे ही अत्यंत फायदेशीर बाब आहे. या प्रकरणात तर हा फायदा तुपाइतकाच समृद्ध ठरला, असे म्हणता येईल.
अनपेक्षितपणे मिळालेले जाहिरातीचे मोठे यश
एखादा ब्रँड पैसे खर्च करून लोकांचे लक्ष वेधून घेऊ शकतो; मात्र सांस्कृतिकदृष्ट्या महत्त्वाचे स्थान केवळ पैशांच्या जोरावर मिळवता येत नाही. सामान्यतः जाहिरात मोहिमा पूर्णपणे नियोजन आणि नियंत्रणाच्या आधारे तयार केल्या जातात. त्यासाठी स्क्रिप्ट लिहिली जाते, दृश्यांना मंजुरी दिली जाते, माध्यमांवरील जाहिरातींचे नियोजन केले जाते आणि अपेक्षित परिणामांची काळजीपूर्वक नोंद केली जाते.
मात्र इंटरनेटचे जग नेहमीच या नियोजनानुसार चालत नाही. विशेषतः ज्यांना प्रत्येक गोष्ट आधीच ठरवलेल्या तक्त्यानुसार घडावी असे वाटते, त्यांच्यासाठी इंटरनेट अनेकदा अनपेक्षित ठरते. त्यामुळेच गेल्या पाच वर्षांत फार कमी जाहिराती लोकांच्या दीर्घकाळ स्मरणात राहिल्या आहेत.
या उदाहरणातून मार्केटिंगच्या दृष्टीने मिळणारा धडा असा नाही की, ब्रँड्सनी आपली रणनीती सोडून द्यावी आणि एखादा मजेशीर प्रसंग घडण्याची केवळ आशा बाळगावी.उलट, प्रेक्षकांकडून मिळणारा प्रतिसाद मूळ जाहिरातीच्या अपेक्षित परिणामांपेक्षाही कितीतरी अधिक मूल्य निर्माण करू शकतो, हा यामागील महत्त्वाचा धडा आहे.
जुन्याच चर्चेचा फायदा घेण्याची स्मार्ट मार्केटिंग रणनीती
जाहिरातीच्या दृष्टिकोनातून पाहिले, तर ही एक अत्यंत चांगली संधी आहे. एखादी पूर्णपणे नवीन चर्चा निर्माण करण्याऐवजी ब्रँड आधीपासून सुरू असलेल्या चर्चेचा फायदा घेऊ शकतो. ज्या लोकांना मूळ प्रसंग आठवतो, त्यांना त्याचा पुन्हा संदर्भ आल्यावर तो ओळखल्याचे समाधान मिळते.
याला ‘रीमार्केटिंग’ असेही म्हणता येईल. मात्र यामध्ये पुन्हा वापरात आणली जाणारी गोष्ट एखादे उत्पादन नसून लोकांच्या स्मरणात राहिलेला प्रसंग असतो. प्रत्येक ट्रेंडमध्ये सहभागी होणे ब्रँडसाठी योग्यच असेल असे नाही. तथापि, एखाद्या विनोदात सहजपणे सहभागी होणे आणि तो विनोद जबरदस्तीने निर्माण करण्याचा प्रयत्न करणे, यामध्ये अतिशय सूक्ष्म फरक असतो.
सोशल मीडियावरील प्रत्येक ट्रेंडिंग चर्चेत स्वतःला सामावून घेण्याचा प्रयत्न करणारे ब्रँड अनेकदा हास्यास्पद ठरू शकतात. अशा ब्रँडची अवस्था कौटुंबिक लग्नसमारंभात Gen Z ची भाषा वापरण्याचा प्रयत्न करणाऱ्या एखाद्या काकांसारखी होऊ शकते.
म्हणूनच कोणत्याही चर्चेचा संदर्भ नैसर्गिक वाटणे आवश्यक आहे. त्यातील विनोद प्रभावी असला पाहिजे. तसेच लोकांच्या लक्षात तो विशिष्ट प्रसंग नेमका का राहिला आहे, हे ब्रँडला समजणेही तितकेच महत्त्वाचे आहे.
ब्रँडच्या यशाचे खरे गमक काय?
त्यामुळे पुढच्या वेळी कोणी ‘तूप संपले’ असे म्हटले, तर गोवर्धन तुपाच्या या उदाहरणाची आठवण होणे स्वाभाविक आहे. कारण मार्केटिंगमधील खरे यश केवळ लोकांना एखाद्या उत्पादनाबद्दल बोलायला लावण्यात नसते, तर त्या उत्पादनाबद्दल बोलताना लोकांना संबंधित ब्रँडचीही आठवण व्हावी, यातच खरे यश दडलेले असते.