Southwest Monsoon Retreat Update IMD
नैऋत्य मान्सून संपूर्ण देशातून पूर्णपणे परतला आहे, अशी माहिती आज (दि. १५) भारतीय हवामान विभागाने (IMD) दिली. तसेच हवामान विभागाने दक्षिण भारतातील काही भागांत ईशान्य मान्सूनच्या आगमनाचीही घोषणा केली.IMD नुसार, तामिळनाडू, पुद्दुचेरी, कराईकल, किनारपट्टीवरील आंध्र प्रदेश, रायलसीमा, दक्षिण अंतर्गत कर्नाटक, केरळ आणि माहे येथे ईशान्य मान्सूनमुळे पावसाची नोंद झाली आहे.
हवामान विभागाने वर्तवलेल्या अंदाजानुसार, ईशान्य मान्सूनच्या आगमनानंतर २१ ऑक्टोबरपर्यंत दक्षिण द्वीपकल्पीय भारतातील अनेक भागांत पावसाळी वातावरण राहील आणि काही ठिकाणी मुसळधार पाऊस पडण्याची शक्यता आहे.
भारतात दोन प्रमुख मान्सून प्रणाली सक्रिय असतात: जून ते सप्टेंबर दरम्यानचा 'नैऋत्य मान्सून' आणि ऑक्टोबर ते डिसेंबर दरम्यानचा 'ईशान्य मान्सून' (ज्याला 'परतीचा मान्सून' असेही म्हणतात).नैऋत्य मान्सून भारताच्या कृषी क्षेत्रासाठी आणि अर्थव्यवस्थेसाठी अत्यंत महत्त्वाचा मानला जातो, कारण त्याचा थेट परिणाम खरीप हंगामातील पिकांवर होतो.
ईशान्य मान्सूनची तीव्रता कमी असली, तरी तो रब्बी पिकांच्या उत्पादनासाठी, विशेषतः दक्षिण राज्यांमध्ये, महत्त्वाची भूमिका बजावतो.IMD ने दिलेल्या माहितीनुसार, यंदाच्या नैऋत्य मान्सून हंगामात एकूण ७५९.४ मिमी पावसाची नोंद झाली, जी ८६८.६ मिमीच्या सरासरीपेक्षा १२.६ टक्के कमी आहे.
हवामान विभागाने यंदाच्या पावसाच्या तुटीचे एक कारण उष्णकटिबंधीय पॅसिफिक महासागरातील 'एल निनो' (El Nino) स्थिती असल्याचे सांगितले आहे. ही स्थिती जून महिन्यात सुरू झाली असून ती अधिक तीव्र होत गेली आहे. 'एल निनो' ही एक हवामान प्रणाली आहे, ज्याचा संबंध पॅसिफिक क्षेत्रातील समुद्राच्या तापमानातील बदल आणि वातावरणीय स्थितीशी असतो. यामुळे सहसा भारतातील मान्सून पावसाचे प्रमाण कमी होते. याच्या अगदी उलट स्थिती म्हणजे 'ला निना' (La Nina), ज्या काळात जागतिक तापमान कमी होते आणि त्याचा परिणाम पावसाच्या स्वरूपावर होऊ शकतो.
जागतिक हवामान संघटना (WMO) सह अनेक जागतिक हवामान संस्थांनी असा अंदाज वर्तवला आहे की, सध्या सुरू असलेली 'एल निनो' स्थिती डिसेंबर २०२६ मध्ये सर्वोच्च पातळीवर पोहोचू शकते. १९५० मध्ये नोंदी ठेवण्यास सुरुवात झाल्यापासूनची ही सर्वात तीव्र 'एल निनो' घटना ठरू शकते. ही स्थिती फेब्रुवारी २०२७ पर्यंत कायम राहण्याची शक्यताही वर्तविण्‍यात आली आहे.