madhya pradesh burhanpur water scarcity in dhulkot burhanpur girls life at risk for every single drop
बुरहानपूर : पुढारी ऑनलाईन
बुरहानपूर जिल्ह्यातील ग्रामीण भागात भीषण पाणीटंचाई निर्माण झाली आहे. अनेक ठिकाणी पिण्याच्या पाण्याचा थेंबही उपलब्ध नाही. त्यामुळे कुटुंबातील लहान मुलींना जीव धोक्यात घालून पाणी आणावे लागत आहे.
कडक उन्हाळा… कोरडी पडलेली जमीन… फाटलेले डोंगर… आणि या सगळ्यांच्या मध्यभागी पाण्याच्या प्रत्येक थेंबासाठी सुरू असलेला जीवघेणा संघर्ष. धुलकोट परिसरातून समोर आलेली ही दृश्ये एखाद्या दुष्काळग्रस्त देशाची नसून, त्याच भारतातील आहेत जिथे ‘हर घर जल’सारख्या योजना राबवल्याचे दावे केले जातात. मात्र मध्य प्रदेशातील बुरहानपूर जिल्ह्यातील धुलकोट परिसरातील अनेक आदिवासी आणि दुर्गम गावांमध्ये आजही लोकांना पाण्याच्या प्रत्येक थेंबासाठी जीव धोक्यात घालावा लागत आहे. सर्वात वेदनादायक बाब म्हणजे या संघर्षात लहान-लहान निष्पाप मुले आणि मुली सर्वात पुढे दिसत आहेत.
धोकादायक खड्ड्यांमध्ये उतरून पाणी भरत आहेत चिमुकल्या मुली समोर आलेल्या छायाचित्रांमध्ये महिला आणि लहान मुली खोल आणि धोकादायक खड्ड्यांमध्ये उतरून पाणी भरताना दिसत आहेत. कुठे झाडांच्या मुळांचा आधार घेत खाली उतरावे लागत आहे, तर कुठे दगडी उतारांवरून घसरण्याचा धोका कायम आहे. खड्ड्यांमध्ये साचलेले पाणी इतके घाणेरडे आणि दुर्गंधीयुक्त आहे की ते पाहून एखादा प्राणीही पिणार नाही, पण परिस्थितीमुळे लोकांना तेच पाणी पिण्याची वेळ आली आहे.
पाण्याच्या शोधात भटकत आहेत मुले
ज्या वयात मुलांच्या हातात पुस्तके आणि खेळणी असायला हवीत, त्या वयात ही मुले रिकामे भांडे घेऊन अनेक किलोमीटर पाण्यासाठी भटकताना दिसत आहेत. चिमुकल्या मुली भर उन्हात अनवाणी पायांनी डोंगर-दऱ्यांमधून उतरतात आणि तासन्तास वाट पाहून खड्ड्यांमध्ये झिरपलेल्या पाण्याचे थेंब छोट्या भांड्यांत भरतात. अनेकदा पाणी इतके कमी असते की एक भांडे भरायला देखील तासन्तास लागतात.
हँडपंप बंद, विहिरी आणि तलाव कोरडे
गावकऱ्यांच्या म्हणण्यानुसार, गावांतील हँडपंप अनेक दिवसांपासून बंद आहेत. विहिरी आणि तलाव पूर्णपणे आटले आहेत. नळजल योजना केवळ कागदोपत्रीच राहिल्याचा आरोप ग्रामस्थ करत आहेत. उन्हाची तीव्रता वाढत असल्याने परिस्थिती अधिकच बिकट होत चालली आहे. महिला पहाटे चार वाजल्यापासून पाण्याच्या शोधात बाहेर पडतात आणि दुपारपर्यंत परततात. अनेकदा संपूर्ण दिवस उलटून गेल्यानंतरही पुरेसे पाणी मिळत नाही.
मोठ्या दुर्घटनेची भीती
सर्वात जास्त चिंता त्या मुलांची आहे जी खोल खड्ड्यांमध्ये उतरून पाणी भरतात. जरा जरी पाय घसरला तरी मोठी दुर्घटना होऊ शकते. पण तहानेची वेदना आता भीतीपेक्षा मोठी झाली आहे. गावातील एका महिलेने डोळ्यांत पाणी आणत सांगितले, “जर पाणी आणलं नाही, तर मुलांना तहानलेलंच झोपावं लागेल.” हे एक वाक्यच संपूर्ण वेदना व्यक्त करण्यासाठी पुरेसे आहे.
पाण्यासाठी सुरू आहे संघर्ष
धुलकोट परिसरातील ही परिस्थिती विकासाच्या दाव्यांवर मोठे प्रश्नचिन्ह उभे करत आहे. एका बाजूला शहरांमध्ये पाण्याची उधळपट्टी होत असताना, दुसऱ्या बाजूला गावांमध्ये लोक पाण्याच्या एका थेंबासाठी मृत्यूशी झुंज देत आहेत. ही केवळ पाणीटंचाईची कथा नाही, तर माणुसकी आणि संवेदनशीलता आटत चालल्याचीही वेदनादायक गोष्ट आहे.