Kainchi Dham Visitor Limit: उत्तराखंडमधील प्रसिद्ध कैंची धाम मंदिरात दर्शनासाठी येणाऱ्या भाविकांची संख्या मर्यादित करण्याचा प्रस्ताव नैनीताल जिल्हा प्रशासनाने मांडला आहे. या प्रस्तावानुसार, दररोज २० ते २५ हजार भाविकांची नोंदणी केली जाऊ शकते. ठरलेली संख्या पूर्ण झाल्यानंतर नोंदणी पोर्टल बंद करण्यात येईल. चारधाम यात्रेच्या धर्तीवर ही व्यवस्था लागू करण्याचा प्रशासनाचा विचार आहे. मंदिरात वाढणारी गर्दी आणि त्यामुळे होणारी वाहतूक कोंडी रोखणे हा या निर्णयामागील मुख्य उद्देश आहे.
नीम करोली बाबा यांच्याशी संबंधित असलेल्या कैंची धाम मंदिरात गेल्या काही महिन्यांत भाविकांची संख्या मोठ्या प्रमाणात वाढली आहे. द इंडियन एक्स्प्रेसच्या आकडेवारीनुसार, २०२६ च्या पहिल्या सहा महिन्यांत तब्बल २४.३४ लाख भाविकांनी मंदिराला भेट दिली. याउलट, मागील वर्षात सुमारे आठ लाख भाविक मंदिरात आले होते.
सामान्यतः मंदिरात दररोज सुमारे २५ हजार भाविक येतील, असा प्रशासनाचा अंदाज असतो. मात्र, २ ऑक्टोबरपासून सुरू झालेल्या सलग सुट्ट्यांच्या काळात दररोज येणाऱ्या भाविकांची संख्या ३५ हजारांवर गेली. त्यामुळे कैंची धामला जोडणाऱ्या रस्त्यांवर मोठी वाहतूक कोंडी झाली. भुवाली, भीमताल आणि मुक्तेश्वरकडे जाणाऱ्या रस्त्यांवरील वाहतुकीवरही याचा परिणाम झाला.
सध्या कैंची धाममध्ये दर्शनासाठी जाणाऱ्या भाविकांना आधी नोंदणी करणे बंधनकारक नाही. मात्र, प्रस्तावित व्यवस्था लागू झाल्यास भाविकांना दर्शनासाठी येण्यापूर्वी नोंदणी करावी लागू शकते. दररोज किती भाविक येणार आहेत, याचा अंदाज प्रशासनाला आधीच घेता येईल. गर्दी वाढल्यास त्यानुसार नियोजन करणेही शक्य होईल.
कैंची धाम परिसरातील वाहतूक कोंडीचा परिणाम केवळ भाविकांवरच होत नाही, तर स्थानिक नागरिक आणि इतर प्रवाशांनाही त्याचा त्रास सहन करावा लागतो. अल्मोडा, राणीखेत आणि कौसानीकडे जाणाऱ्या प्रवाशांना रस्त्यावर अडकून पडावे लागू नये, यासाठी प्रशासन पर्यायी मार्गांचा विचार करत आहे.
शनिवारी केंद्रीय रस्ते वाहतूक आणि महामार्ग राज्यमंत्री अजय टम्टा यांच्या अध्यक्षतेखाली झालेल्या बैठकीत या विषयावर चर्चा झाली. अल्मोडा-पिथौरागड लोकसभा मतदारसंघाचे प्रतिनिधित्व करणाऱ्या टम्टा यांनी स्थानिक नागरिक आणि प्रवाशांची गैरसोय टाळण्याचा मुद्दा मांडला.
कैंची धामकडे जाणाऱ्या रस्त्यावरील गर्दी कमी करण्यासाठी बाहेरगावच्या वाहनांना पर्यायी मार्गाने वळवण्याचा प्रशासनाचा विचार आहे. यामुळे मंदिरात दर्शनासाठी येणाऱ्या भाविकांची वाहतूक आणि इतर ठिकाणी जाणाऱ्या वाहनांची वाहतूक वेगळी ठेवता येऊ शकते.
वाहतूक कोंडी कमी करण्यासाठी १८ किलोमीटर लांबीच्या रातीघाट बायपासचा उपयोग होऊ शकतो. या मार्गामुळे अल्मोडा, राणीखेत आणि कौसानीकडे जाणाऱ्या वाहनांना पर्यायी रस्ता उपलब्ध होण्याची अपेक्षा आहे. त्यामुळे कैंची धाम परिसरातील मुख्य रस्त्यावरील वाहनांची संख्या कमी होऊ शकते.
प्रशासनाने दिलेल्या माहितीनुसार, या बायपाससाठी वन विभागाने आवश्यक परवानगी दिली आहे. आतापर्यंत सुमारे आठ किलोमीटर रस्त्याचे काम पूर्ण झाले आहे. उर्वरित दहा किलोमीटर रस्त्याचे काम अद्याप बाकी आहे.
उर्वरित रस्त्यावर डांबरीकरण करण्यासाठी राज्य सरकार सुमारे २१ कोटी रुपयांच्या खर्चाचा विचार करत आहे. या निधीला मंजुरी मिळाल्यास पुढील चार ते सहा महिन्यांत हा रस्ता वाहतुकीसाठी खुला होऊ शकतो, अशी माहिती यापूर्वी अधिकाऱ्यांनी दिली होती.
भाविकांची गर्दी नियंत्रित करण्यासाठी मंदिर उघडण्याच्या वेळेत बदल करण्याचाही विचार सुरू आहे. सध्या मंदिर सकाळी सहा वाजता उघडते. मात्र, भाविकांना दर्शनासाठी अधिक वेळ मिळावा आणि एकाच वेळी मोठी गर्दी होऊ नये, यासाठी मंदिर पहाटे चार वाजता उघडण्याचा प्रस्ताव आहे.
मात्र, याबाबत अद्याप अंतिम निर्णय झालेला नाही. मंदिराच्या वेळा आणि धार्मिक विधी ठरवण्यात मंदिर समितीची महत्त्वाची भूमिका असल्याने प्रशासनाला समितीशी चर्चा करावी लागणार आहे.
कैंची धाममध्ये भाविकांच्या नोंदणीसाठी स्वतंत्र पोर्टल तयार करण्याची योजना आहे. सरकारने प्रस्तावाला मंजुरी दिल्यानंतर हे पोर्टल विकसित करण्यासाठी सुमारे एक महिना लागण्याची शक्यता आहे.
सुरुवातीला शनिवार-रविवार आणि सुट्ट्यांच्या दिवशी या व्यवस्थेची अंमलबजावणी कशी करता येईल, याची चाचपणी केली जाणार आहे. त्यानंतर ज्या काळात मंदिरात भाविकांची संख्या मोठ्या प्रमाणात वाढते, त्या काळातही ही व्यवस्था लागू करण्याचा विचार आहे.
मात्र, या प्रस्तावाला अद्याप अंतिम मंजुरी मिळालेली नाही. भाविकांची संख्या नियंत्रित करताना त्यांना दर्शन घेण्यात अडचणी येऊ नयेत, तसेच स्थानिक नागरिक आणि प्रवाशांची गैरसोय होऊ नये, यासाठी प्रशासनाला योग्य समतोल साधावा लागणार आहे.
एकूणच, कैंची धाममध्ये वाढणारी भाविकांची गर्दी आणि वाहतूक कोंडी लक्षात घेता नोंदणी व्यवस्था, पर्यायी रस्ते आणि मंदिराच्या वेळेत बदल अशा उपाययोजनांचा विचार सुरू आहे. या प्रस्तावांना मंजुरी मिळाल्यानंतरच भाविकांसाठी नेमके कोणते नियम लागू होणार, हे स्पष्ट होईल.