NDA Presidential Election: लोकसभा निवडणुकीत अपेक्षेपेक्षा कमी जागा मिळाल्याने भाजप आणि NDA ला काहीसा धक्का बसला होता. मात्र, त्यानंतर झालेल्या विधानसभा निवडणुकांमधील सलग विजयामुळे सत्ताधारी आघाडीची राजकीय ताकद पुन्हा वाढताना दिसत आहे. याचाच थेट परिणाम पुढील वर्षी होणाऱ्या राष्ट्रपती निवडणुकीवर होण्याची शक्यता व्यक्त केली जात आहे.
भाजपच्या नेतृत्वाखालील NDA ने महाराष्ट्र, बिहार आणि पश्चिम बंगालसारख्या मोठ्या राज्यांमध्ये आपलं राजकीय वर्चस्व वाढवलं आहे. या राज्यांच्या विधानसभांमध्ये NDA ची ताकद वाढल्याने राष्ट्रपती निवडणुकीतील मतदारसंघातही त्यांची स्थिती मजबूत होताना दिसत आहे.
भारताच्या राष्ट्रपती निवडणुकीसाठी खास प्रकारचं ‘मतदार मंडळ’ तयार केलं जातं. यात लोकसभा आणि राज्यसभेतील निवडून आलेले खासदार तसेच राज्यांच्या विधानसभांतील निवडून आलेले आमदार सहभागी होतात.
या निवडणुकीत खासदार आणि आमदारांच्या मतांना समान वजन नसतं. प्रत्येक खासदाराच्या मताची किंमत समान असते, पण आमदारांच्या मताचं मूल्य त्यांच्या राज्याच्या लोकसंख्येनुसार ठरतं. ही गणना 1971 च्या जनगणनेच्या आधारावर केली जाते.
राष्ट्रपती निवडणुकीत उत्तर प्रदेशची भूमिका सर्वात महत्त्वाची मानली जाते. कारण, यूपीमधील एका आमदाराच्या मताचं मूल्य सर्वाधिक आहे. 2022 मध्ये यूपीच्या एका आमदाराच्या मताचं मूल्य 208 होतं, तर सिक्कीममधील एका आमदाराच्या मताचं मूल्य केवळ 7 होतं.
म्हणूनच यूपीतील विधानसभा समीकरण राष्ट्रपती निवडणुकीवर मोठा परिणाम करू शकतं. पुढील वर्षी होणाऱ्या निवडणुकीतही हे चित्र फारसं बदलणार नसल्याची शक्यता आहे.
2024 च्या लोकसभा निवडणुकीत भाजपच्या जागा 303 वरून 240 वर आल्या. त्यामुळे NDA ला स्पष्ट बहुमतासाठी मित्रपक्षांवर, विशेषतः TDP आणि JDU वर अवलंबून राहावं लागलं. विरोधकांनी यावरून भाजपवर टीका करत सरकार फार काळ टिकणार नसल्याचा दावा केला होता.
मात्र, विधानसभा निवडणुकांमध्ये NDA ने परिस्थिती बदलली. हरियाणामध्ये भाजपने दमदार विजय मिळवला. महाराष्ट्रात NDA ची ताकद 150 वरून 237 आमदारांपर्यंत पोहोचली आहे, तर बिहारमध्ये ती 125 वरून 202 वर गेली आहे.
पश्चिम बंगालमध्येही NDA चा प्रभाव वाढल्याचं दिसत आहे. त्यामुळे राष्ट्रपती निवडणुकीच्या मतदार मंडळात NDA चं वजन वाढण्याची शक्यता आहे.
राजकीय विश्लेषकांच्या मते, विधानसभा निवडणुकांतील यशामुळे NDA ची राष्ट्रपती निवडणुकीतील स्थिती अधिक मजबूत होऊ शकते. लोकसभा निवडणुकीत झालेलं नुकसान काही प्रमाणात विधानसभा विजयांमुळे भरून निघाल्याचं चित्र आहे.
विशेषतः महाराष्ट्र, बिहार आणि उत्तर प्रदेशसारख्या मोठ्या राज्यांतील आमदारांच्या मतांचं वजन लक्षात घेतल्यास NDA साठी पुढील राष्ट्रपती निवडणूक तुलनेने सोपी होऊ शकते.
आता पुढील काही महिन्यांत राजकीय समीकरणं कशी बदलतात आणि मित्रपक्षांची भूमिका काय राहते, यावर राष्ट्रपती निवडणुकीचं अंतिम चित्र अवलंबून असेल.