माणगाव: रायगड जिल्ह्याच्या निसर्गरम्य भूमीत, सह्याद्रीच्या हिरव्यागार डोंगररांगांच्या सान्निध्यात आणि घनदाट वनराईच्या कुशीत वसलेले उतेखोल येथील श्री आई वाकडाई देवी मंदिर म्हणजे समस्त माणगावकरांच्या श्रद्धेचे एक महत्त्वपूर्ण केंद्र! निसर्गाची शांतता, जंगलाचे गूढ सौंदर्य आणि भक्तांच्या मनातील देवीविषयीची अढळ श्रद्धा यांचा येथे विलक्षण संगम अनुभवायला मिळतो.
संकटाच्या क्षणी मायेने धावून येणारी, भक्तांच्या हाकेला प्रतिसाद देणारी आणि गावकऱ्यांच्या मनात विश्वासाचा दीप तेवत ठेवणारी देवी, अशी श्री आई वाकडाई मातेची परिसरात ख्याती आहे.
काही देवस्थाने केवळ दगड-विटांनी उभी राहत नाहीत; ती उभी राहतात पिढ्यान्‌पिढ्या जपलेल्या श्रद्धेवर, भक्तांच्या भावविश्वावर आणि असंख्य आठवणींवर! उतेखोल येथील श्री आई वाकडाई देवी मंदिर हे अशाच श्रद्धेचे प्रतीक आहे. माणगावकरांच्या सांस्कृतिक आणि धार्मिक जीवनात या देवस्थानाला विशेष स्थान लाभले आहे.
माणगाव शहरापासून अवघ्या काही अंतरावर असलेल्या उतेखोल परिसरात श्री आई वाकडाई देवीचे मंदिर वसले आहे. मंदिराच्या सभोवतालची हिरवीगार वनराई, झाडांच्या पानांतून अलगद वाहणारा वारा, पक्ष्यांचा किलबिलाट आणि वातावरणातील शांतता मनाला एक वेगळीच प्रसन्नता देतात.
शहरातील धावपळ, दैनंदिन जीवनातील चिंता आणि मनावरील ताण काही क्षण बाजूला ठेवून या परिसरात प्रवेश केला की निसर्गाशी एकरूप झाल्याची अनुभूती मिळते. मंदिरात देवीसमोर नतमस्तक होताना मनातील अस्वस्थता दूर होऊन नव्या आशेचा आणि सकारात्मकतेचा अनुभव अनेक भाविकांना मिळतो.
या देवस्थानाचे आणखी एक वैशिष्ट्य म्हणजे निसर्गाशी असलेले त्याचे अतूट नाते. म्हणूनच श्री आई वाकडाई देवीला 'जंगलनिवासिनी देवी' म्हणूनही संबोधले जाते.
जिवंत राहिलेली आख्यायिका
श्री आई वाकडाई देवीविषयी परिसरात अनेक पारंपरिक कथा आणि आख्यायिका सांगितल्या जातात. स्थानिक श्रद्धेनुसार, देवीची पाषाणमूर्ती पुण्याच्या दिशेकडून काळ नदीच्या पात्रातून वाहत या परिसरात आल्याची कथा प्रचलित आहे.
या कथेला पुष्टी देणारे स्वतंत्र ऐतिहासिक पुरावे उपलब्ध असल्याचे स्पष्टपणे सांगता येत नसले, तरी ही आख्यायिका ग्रामस्थांच्या श्रद्धाविश्वाचा एक भाग आहे. पूर्वी या मंदिराचे स्वरूप साधे होते. कौलारू छप्पर, लाकडी खांब आणि मर्यादित सोयी असलेल्या मंदिरात ग्रामस्थ मनोभावे देवीची पूजा-अर्चा करीत असत.
देवीला कौल लावण्याची परंपराही या देवस्थानाशी जोडून सांगितली जाते. देवीचा कौल म्हणजे तिचा आशीर्वाद आणि मार्गदर्शन, अशी भाविकांची श्रद्धा आहे.