माणगाव : अरुण पवार
देशाची आर्थिक राजधानी असलेल्या मुंबईतील वाढते वायुप्रदूषण नागरिकांच्या आरोग्याच्या दृष्टीने चिंतेचा विषय बनले आहे. २६ ऑक्टोबर २०२६ रोजीच्या IQAir जागतिक शहर वायुगुणवत्ता क्रमवारीच्या उपलब्ध आकडेवारीनुसार मुंबईचा AQI १३९ नोंदवण्यात आला होता आणि शहर पाचव्या स्थानावर होते. मुंबईतील प्रदूषणाबरोबरच निसर्गसंपन्न रायगड जिल्ह्यातील पर्यावरणीय समस्यांकडेही गांभीर्याने पाहण्याची गरज आहे.
कुंडलिका, सावित्री आणि अंबा यांसारख्या नद्यांमध्ये सांडपाणी, औद्योगिक उत्सर्जन आणि घनकचऱ्यामुळे प्रदूषणाचा धोका निर्माण होत असल्याबाबत वृत्तांत प्रसिद्ध झाले आहेत. माणगाव परिसरातील काळ नदीच्या प्रदूषणाचाही प्रश्न महत्त्वाचा आहे. नदीपात्रात कचरा टाकणे, सांडपाणी सोडणे आणि अनधिकृत भराव यांसारख्या समस्यांमुळे पाण्याची गुणवत्ता आणि नदीच्या नैसर्गिक प्रवाहावर परिणाम होऊ शकतो. त्यामुळे नद्यांच्या पाण्याची नियमित तपासणी आणि प्रदूषण रोखण्यासाठी प्रभावी उपाययोजना आवश्यक आहेत.
रायगड जिल्ह्यातील महाड, रोहा, धाटाव आणि पाताळगंगा यांसारख्या औद्योगिक परिसरांमध्ये रोजगार व आर्थिक विकासाच्या संधी निर्माण होत असताना प्रदूषण नियंत्रणालाही तितकेच महत्त्व द्यावे लागणार आहे. रासायनिक कारखान्यांमधील सांडपाणी आणि वायुउत्सर्जनाचे योग्य व्यवस्थापन, प्रक्रिया यंत्रणांची नियमित तपासणी आणि नियमांचे काटेकोर पालन आवश्यक आहे.
माणगाव-रोहा परिसरातील प्रस्तावित बल्क ड्रग पार्कसारख्या प्रकल्पांबाबतही रोजगारनिर्मितीच्या संभाव्य लाभांसोबत पाण्याची उपलब्धता, सांडपाणी व्यवस्थापन, पर्यावरणीय परिणाम आणि स्थानिक नागरिकांच्या आरोग्याचा विचार केला पाहिजे. मोठ्या प्रकल्पांचे पर्यावरणीय मूल्यांकन आणि आवश्यक मंजुरींबाबतची माहिती पारदर्शकपणे उपलब्ध होणे महत्त्वाचे आहे.
रायगडच्या हिरव्यागार डोंगररांगा, जंगले, खाड्या आणि समुद्रकिनारे ही जिल्ह्याची नैसर्गिक संपत्ती आहे. मोठ्या प्रकल्पांमुळे वृक्षतोड प्रस्तावित असल्यास त्याचा जैवविविधता, वन्यजीवांचे अधिवास, जलस्रोत आणि स्थानिक पर्यावरणावर होणारा परिणाम तपासणे गरजेचे आहे. प्रदूषण नियंत्रणासाठी महाराष्ट्र प्रदूषण नियंत्रण मंडळ आणि संबंधित प्रशासनाने हवेची व पाण्याची गुणवत्ता नियमित तपासावी, अहवाल सार्वजनिक करावेत आणि नियमांचे उल्लंघन झाल्यास कायद्यानुसार कारवाई करावी. नागरिकांनीही कचरा उघड्यावर न जाळणे, वृक्षसंवर्धनात सहभागी होणे आवश्यक आहे.
विकास हवा, पण पर्यावरणाचा समतोल राखून!
मुंबईतील स्वच्छ हवेचा प्रश्न असो किंवा रायगडमधील नद्या, जंगले आणि औद्योगिक प्रदूषणाचे आव्हान असो, या समस्यांकडे केवळ तात्पुरत्या उपायांनी पाहून चालणार नाही. शासन, स्थानिक स्वराज्य संस्था, उद्योग आणि नागरिक यांनी समन्वयाने काम केल्यास प्रदूषण नियंत्रणाला गती मिळू शकते. आर्थिक प्रगतीसोबत नागरिकांना स्वच्छ हवा, शुद्ध पाणी आणि सुरक्षित पर्यावरण मिळणे हीदेखील विकासाची महत्त्वाची कसोटी आहे. पुढील पिढ्यांसाठी रायगडचा निसर्ग आणि आरोग्यदायी जीवनमान जपायचे असेल, तर आजच ठोस आणि शाश्वत उपाययोजना राबविण्याची गरज आहे.