Festival Bhandara Mahaprasad FDA Guidelines: गणेशोत्सवासह आगामी सण-उत्सवांच्या पार्श्वभूमीवर भंडारा महाप्रसाद कार्यक्रमांमध्ये नागरिकांच्या आरोग्याची काळजी घेण्यासाठी अन्न व औषध प्रशासनाने (FDA) महत्त्वाच्या मार्गदर्शक सूचना जारी केल्या आहेत. भंडारा, महाप्रसाद, अन्नछत्र, लंगर तसेच धार्मिक कार्यक्रमांमधील सामूहिक भोजनाच्या व्यवस्थापनासाठी आयोजक आणि व्यावसायिकांना काही नियमांचे काटेकोर पालन करावे लागणार आहे.
विशेष म्हणजे, सामूहिक अन्नवाटपाचा कार्यक्रम आयोजित करण्यापूर्वी किमान सात दिवस अगोदर FDA ला पूर्वसूचना देणे आवश्यक आहे. त्यामुळे गणेशोत्सवात मोठ्या प्रमाणावर महाप्रसाद किंवा भंडारा आयोजित करणाऱ्या मंडळांना आणि संस्थांना याची माहिती FDA ला द्यावी लागणार आहे.
सण, धार्मिक सोहळे, यात्रा, उरूस आणि इतर सार्वजनिक कार्यक्रमांमध्ये मोठ्या संख्येने नागरिकांना अन्नाचे वाटप केले जाते. अशा वेळी अन्नाची गुणवत्ता आणि स्वच्छतेकडे दुर्लक्ष झाल्यास मोठ्या प्रमाणावर नागरिकांच्या आरोग्यावर परिणाम होऊ शकतो.
त्यामुळे परवानाधारक किंवा नोंदणीकृत केटरर अथवा स्वयंपाकगृहामार्फत अन्न तयार करून त्याचे वितरण केले जाणार असल्यास कार्यक्रमाच्या किमान सात दिवस आधी विहित नमुन्यात पूर्वसूचना देणे आवश्यक आहे.
सामूहिक भोजनाची व्यवस्था करताना केवळ अन्न चविष्ट असणे पुरेसे नाही, तर त्याची सुरक्षितताही तितकीच महत्त्वाची आहे. FDAच्या सूचनांनुसार अन्न तयार करणाऱ्या आणि वितरित करणाऱ्या यंत्रणांनी स्वच्छतेच्या नियमांचे पालन करणे अपेक्षित आहे.
यामध्ये प्रामुख्याने—
अन्न तयार करण्याच्या ठिकाणी स्वच्छता राखणे
सुरक्षित आणि स्वच्छ पाण्याचा वापर करणे
अन्न योग्य तापमानात ठेवणे
कच्चे आणि शिजवलेले पदार्थ वेगवेगळे ठेवणे
अन्न हाताळणाऱ्या व्यक्तींनी वैयक्तिक स्वच्छता राखणे
तयार अन्नाची सुरक्षित पद्धतीने साठवणूक करणे
या बाबींचा समावेश आहे.
आयोजकांकडून मिळणाऱ्या पूर्वसूचनेच्या आधारे FDAकडून जोखमीच्या पातळीनुसार तपासणीचे नियोजन केले जाणार आहे. आवश्यकतेनुसार अन्नपदार्थांचे नमुने घेऊन त्यांची तपासणी केली जाऊ शकते.
अन्न सुरक्षा नियमांचे उल्लंघन आढळल्यास संबंधितांविरोधात कायद्यानुसार कारवाई केली जाण्याची शक्यता आहे. त्यामुळे मोठ्या प्रमाणावर अन्नवाटप करणाऱ्या आयोजकांनी प्रशासनाच्या नियमांकडे गांभीर्याने पाहण्याचे आवाहन करण्यात आले आहे.
अन्नपदार्थांच्या गुणवत्तेबाबत प्रशासनाची भूमिका कठोर असल्याचे FDA आयुक्त तुकाराम मुंढे यांनी स्पष्ट केले आहे. नागरिकांच्या आरोग्याला धोका निर्माण होईल अशा प्रकारचे अन्न वितरण किंवा अन्न सुरक्षेच्या नियमांकडे दुर्लक्ष कोणत्याही परिस्थितीत सहन केले जाणार नाही, असा इशारा प्रशासनाकडून देण्यात आला आहे.
विशेषतः मुदत संपलेले, भेसळयुक्त किंवा फेरफार केलेले अन्नपदार्थ साठवणे अथवा विक्री करणे आढळल्यास संबंधितांवर कायदेशीर कारवाई सुरूच राहणार असल्याचे प्रशासनाने स्पष्ट केले आहे.
सणांच्या काळात मिठाई, खवा, पनीर, तूप, सुकामेवा तसेच मांसाहारी पदार्थांची मागणी मोठ्या प्रमाणात वाढते. मागणी वाढल्याने भेसळीची शक्यताही वाढू शकते. ही बाब लक्षात घेऊन FDAने वर्षभरातील सणांचे तीन स्तरांमध्ये वर्गीकरण करून त्यानुसार नियोजन केले आहे.
यामध्ये गणेशोत्सव, नवरात्रोत्सव, दिवाळी, ईद, ख्रिसमस आणि नववर्षाची पूर्वसंध्या यांचा समावेश आहे.
मकरसंक्रांत, महाशिवरात्र, होळी, गुढीपाडवा, आषाढी व कार्तिकी वारी, श्रावण मास, जन्माष्टमी, दहीहंडी, कोजागिरी आणि गुरुनानक जयंती या सणांचा दुसऱ्या श्रेणीत समावेश करण्यात आला आहे.
स्थानिक पातळीवर होणाऱ्या जत्रा, पालखी सोहळे आणि उरूस यांचा तिसऱ्या श्रेणीत समावेश करण्यात आला आहे.
गणेशोत्सवात अनेक सार्वजनिक मंडळांकडून महाप्रसाद, भंडारा किंवा अन्नवाटपाचे आयोजन केले जाते. त्यामुळे मोठ्या प्रमाणावर अन्न तयार करून त्याचे वितरण करणाऱ्या आयोजकांनी कार्यक्रमाच्या किमान सात दिवस आधी आवश्यक पूर्वसूचना देणे आणि अन्न सुरक्षा नियमांची अंमलबजावणी करणे महत्त्वाचे आहे.
FDAच्या या उपाययोजनांमुळे सणासुदीच्या काळात अन्नातून होणारे आजार, भेसळ आणि अस्वच्छतेमुळे निर्माण होणारे आरोग्यविषयक धोके कमी करण्याचा प्रयत्न केला जाणार आहे.