Marathwada Water Crisis
छत्रपती संभाजीनगर : मराठवाड्यात यंदा अत्यल्प पाऊस झाल्याने मोठ्या, मध्यम आणि लघु सिंचन प्रकल्पांतील पाणीसाठ्यावर गंभीर परिणाम झाला आहे. दुष्काळी परिस्थितीमुळे जलाशयांतील पाण्याची पातळी झपाट्याने घटू लागली असून, मोठ्या धरणांमध्ये सरासरी ६० टक्के, तर मध्यम आणि लघु प्रकल्पांमध्ये केवळ १७ टक्के जलसाठा शिल्लक असल्याची माहिती समोर आली आहे. त्यामुळे आगामी काळात पिण्याच्या पाण्यासह शेतीच्या सिंचनाचा प्रश्न गंभीर होण्याची शक्यता आहे.
यंदा अपेक्षित पाऊस न झाल्याने मराठवाड्यातील धरणांमध्ये पुरेसा जलसाठा जमा होऊ शकला नाही. उपलब्ध पाणीसाठ्याचा वापर सुरू असल्याने अनेक प्रकल्पांतील पाणीपातळी कमी होत आहे. विशेषतः काही धरणांमध्ये अत्यल्प पाणीसाठा शिल्लक असल्याने संबंधित भागांतील पाणी नियोजनाचे आव्हान वाढले आहे.
मराठवाड्यात एकूण ११ मोठी धरणे आहेत. या प्रकल्पांपैकी पैठण येथील जायकवाडी धरणात सध्या ७५ टक्के जलसाठा शिल्लक आहे. मराठवाड्यातील महत्त्वाच्या जलप्रकल्पांमध्ये समावेश असलेल्या या धरणातील पाणीसाठ्याकडे अनेक जिल्ह्यांचे लक्ष लागलेले असते.
इतर मोठ्या प्रकल्पांमध्ये येलदरी धरणात ६० टक्के, ऊर्ध्व पेनगंगा प्रकल्पात ६८ टक्के, निम्न मनारमध्ये ५८ टक्के, तर विष्णुपुरी प्रकल्पात ७६ टक्के जलसाठा शिल्लक आहे.
काही मोठ्या धरणांमधील पाणीसाठ्याची स्थिती अधिक चिंताजनक आहे. मांजरा धरणात केवळ ९ टक्के जलसाठा शिल्लक असून, निम्न दुधना प्रकल्पात १६ टक्के पाणी उरले आहे. सिद्धेश्वर धरणात २९ टक्के, माजलगाव धरणात २३ टक्के, तर निम्न तेरणा प्रकल्पात २० टक्के जलसाठा असल्याची माहिती जलसंपदा विभागाने दिली आहे.
पावसाअभावी धरणांमध्ये पुरेसा जलसाठा निर्माण न झाल्याने आणि उपलब्ध पाण्याचा वापर सुरू असल्याने परिस्थिती अधिक बिकट होण्याची शक्यता आहे. पिण्याच्या पाण्याची गरज भागविण्यासोबतच शेतीसाठी पाणी उपलब्ध करून देताना प्रशासनाला नियोजन करावे लागणार आहे.
मराठवाड्यातील मध्यम आणि लघु प्रकल्पांमध्ये केवळ १७ टक्के जलसाठा उरल्याने ग्रामीण भागातील पाणीपुरवठा आणि सिंचन व्यवस्थेवर दबाव वाढण्याची शक्यता आहे. त्यामुळे उपलब्ध पाण्याचा काटकसरीने वापर करणे आणि संभाव्य टंचाई लक्षात घेऊन पाणी नियोजन करणे आवश्यक ठरणार आहे.