Leg Cramps at Night:
रात्री झोपताना उशीखाली साबणाची वडी ठेवल्यास पायांच्या स्नायूंमध्ये अचानक गोळे येऊन होणाऱ्या वेदना कमी होतात, असा घरगुती उपाय सांगितला जातो. पण या दाव्यामागे नेमके विज्ञान काय आहे? उशीखाली साबण ठेवल्याने पायांच्या स्नायूंमधील गोळे कमी होतात का? यामागे काही वैज्ञानिक कारण आहे की हा केवळ मनाचा समज आहे? जाणून घ्या.
आतापर्यंत लोक एकमेकांना हा उपाय सांगत आले आहेत. त्यांचे म्हणणे असे की, झोपताना पायांजवळ साबणाची वडी ठेवल्यास रात्री होणाऱ्या वेदना किंवा पेटके पूर्णपणे नाहीसे होतात. कालांतराने, लोकांनी ती उशीखाली ठेवायलाही सुरुवात केली.
रात्री पायांत गोळे येण्याचा त्रास कमी करण्यासाठी काही लोक झोपताना पायांजवळ किंवा उशीखाली साबणाची वडी ठेवतात. असे केल्याने स्नायूंमधील वेदना कमी होतात, असा त्यांचा दावा आहे. या विचित्र वाटणाऱ्या उपायामागील संभाव्य कारणांचा वैद्यकीय तज्ज्ञांनी विचार केला आहे. त्यातून दोन प्रमुख शक्यता मांडल्या जातात. पहिली शक्यता साबणाच्या सुगंधाशी संबंधित आहे. अनेक साबणांमध्ये सुगंधासाठी ‘लिमोनीन’सारखी संयुगे वापरली जातात. या सुगंधी रेणूंमुळे त्वचेवरील टीआरपी वाहिन्या किंवा मज्जातंतूंच्या टोकांना उत्तेजना मिळू शकते, असा एक सिद्धांत मांडला जातो. त्यानंतर मज्जासंस्थेमार्फत मेंदूपर्यंत संदेश पोहोचून मज्जासंस्थेची सक्रियता शांत होण्यास आणि स्नायूंचा ताण कमी होण्यास मदत होऊ शकते, अशी शक्यता व्यक्त केली जाते. मात्र, या प्रक्रियेमुळे प्रत्यक्षात पायांचे गोळे कमी होतात, याचा ठोस पुरावा उपलब्ध नाही.
दुसरी शक्यता म्हणजे 'प्लेसबो इफेक्ट' (placebo effect). एखाद्या उपायामुळे आपला त्रास कमी होईल, असा व्यक्तीला ठाम विश्वास वाटत असेल, तर त्या विश्वासामुळे वेदनांचा अनुभव बदलू शकतो. अशा वेळी मेंदूमधून एंडॉर्फिनसारखी नैसर्गिक वेदनाशामक रसायने स्रवू शकतात. त्यामुळे वेदना कमी झाल्याची जाणीव होऊ शकते. साबणाची वडी ठेवल्यानंतर आराम मिळत असल्याचे काही लोकांना वाटण्यामागे हे एक संभाव्य कारण असू शकते.
साबणामध्ये असलेले मॅग्नेशियम त्वचेतून शरीरात शोषले जाते आणि त्यामुळे स्नायूंचे गोळे कमी होतात, या दाव्याला ठोस वैज्ञानिक आधार नाही. विशेषतः साबणाची वडी उशीखाली किंवा अंथरुणात ठेवल्याने त्यातील खनिजे चादरीतून शरीरात प्रवेश करून वेदना कमी करतात, असे सिद्ध झालेले नाही. त्यामुळे हा उपाय पायांच्या गोळ्यांवरील शंभर टक्के वैज्ञानिकदृष्ट्या सिद्ध झालेला उपचार मानता येत नाही.
गोळ्या खाणे किंवा कोणतीही क्रीम लावणे यांसारख्या गोष्टींच्या तुलनेत, या उपायाचे कोणतेही दुष्परिणाम नाहीत. जर तुम्हाला असे वाटत असेल की उशीखाली किंवा बेडवर साबणाची वडी ठेवल्याने तुमची झोप सुधारते, तर तुम्ही नक्कीच करून पाहू शकता. जरी हे वैज्ञानिकदृष्ट्या सिद्ध झालेले नसले, तरी यामुळे तुम्हाला चांगली झोप नक्कीच मिळेल आणि तुमच्या बेडरूममध्ये छान सुगंधही दरवळेल.