why people talk in sleep
एखाद्या व्यक्तीला झोपेत बडबडताना पाहिले किंवा ऐकले की अनेकांना आश्चर्य वाटते. झोपेत असताना माणूस बोलतो तरी का, असा प्रश्नही सहज पडतो. याच कारणाचा शोध घेण्यासाठी वेळोवेळी विविध अभ्यास करण्यात आले आहेत. झोपेत बडबडण्यामागे अनेक कारणे असू शकतात, असे संशोधनातून समोर आले आहे.
याबाबत असेही सांगितले जाते की, झोपेत मेंदू पूर्णपणे बंद होत नाही; काही लोकांमध्ये, मेंदूला शांत ठेवणाऱ्या भागांपेक्षा बोलण्यासाठी जबाबदार असलेले भाग अधिक काळ सक्रिय राहतात.
संशोधनानुसार, दोन तृतीयांशपेक्षा अधिक लोक आयुष्यात कधी ना कधी झोपेत बोलतात किंवा बडबडतात. सामान्यतः ही बाब चिंतेचे कारण मानली जात नाही. मात्र, काही वेळा झोपेत बोलण्याबरोबरच पॅरासोमनिया म्हणजेच झोपेत चालणे किंवा झोपेशी संबंधित इतर असामान्य वर्तन होण्याची शक्यता वाढू शकते.
विज्ञानाच्या मते, झोपेत बोलण्याची घटना तेव्हा घडू शकते, जेव्हा भाषा आणि बोलण्याशी संबंधित मेंदूचे भाग सक्रिय असतात, तर मेंदूचे इतर भाग झोपेच्या अवस्थेत असतात. बहुतेक वेळा झोपेत बोलताना स्पष्ट शब्द ऐकू येत नाहीत. त्याऐवजी अस्पष्ट बडबड, हसणे किंवा कुजबुजणे असे प्रकार दिसतात. मात्र, एखादी व्यक्ती झोपेत स्पष्टपणे बोलत असेल, तर त्यात ‘नाही’ हा शब्द सर्वाधिक वेळा ऐकू येतो, असे संशोधनातून दिसून आले आहे.
संशोधकांच्या मते, झोपेत बोलण्याची घटना तुलनेने सामान्य आहे. काही अभ्यासांमध्ये असे आढळून आले आहे की, झोपेत बोलणारी व्यक्ती सुमारे निम्म्या वेळा तिला विचारलेल्या प्रश्नाला किंवा केलेल्या विधानाला उत्तर देऊ शकते. झोपेत बोलणे किंवा बडबडणे ही घटना लहान मुलांमध्ये अधिक सामान्य असल्याचे संशोधकांचे म्हणणे आहे. असे का होते, याचे निश्चित कारण अद्याप स्पष्ट झालेले नाही. मात्र, मुलांमध्ये स्लो-वेव्ह नॉन-रॅपिड आय मूव्हमेंट (NREM) झोपेचे प्रमाण अधिक असते. वय वाढत जाते तसे या प्रकारच्या गाढ झोपेचे प्रमाण कमी होत जाते. त्यामुळे झोपेच्या रचनेत होणाऱ्या या बदलामुळे वयानुसार झोपेत बडबडण्याचे प्रमाणही कमी होत असावे, असा अंदाज व्यक्त केला जातो.
झोपेत बोलणे तसेच पॅरासोमनियाशी संबंधित इतर घटना व्यक्ती अत्यंत थकलेली असताना अधिक प्रमाणात घडू शकतात, असे वैज्ञानिकांना आढळले आहे. त्यामुळे एखादी व्यक्ती झोपेत बडबडत असेल, तर लगेच चिंता करण्याचे कारण नाही. उलट, शरीराला आणि मेंदूला आणखी विश्रांतीची गरज असल्याचे ते एक संकेत असू शकते.
झोपेचा साधारण एक चतुर्थांश भाग 'आरईएम' (Rapid Eye Movement) अवस्थेत जातो. याच अवस्थेत बहुतांश वेळा अत्यंत जिवंत वाटणारी आणि स्पष्ट स्वप्ने पडतात. याउलट 'नॉन-आरईएम' झोपेचा कालावधी सुमारे ७५ ते ८० टक्के असतो. यामध्ये गाढ झोपेच्या अवस्थेचाही समावेश होतो. गाढ झोप हा शरीरासाठी अत्यंत महत्त्वाचा टप्पा आहे. या काळात शरीराची अनेक कार्ये मंदावतात आणि शरीराला विश्रांती घेण्यास तसेच स्वतःची दुरुस्ती करण्यास वेळ मिळतो. दररोज रात्री लोक साधारणपणे ९० मिनिटांच्या अंतराने या विविध टप्प्यांतून जात असतात. झोप लागल्यानंतरच्या सुरुवातीच्या काळात 'नॉन-आरईएम' झोपेचे प्रमाण अधिक असते, तर पहाटेच्या वेळी 'आरईएम' झोपेचे प्रमाण वाढते.
संशोधनानुसार, शरीर आणि मेंदूसाठी झोप अत्यंत महत्त्वाची आहे. झोपेत असताना दिवसभरातील अनेक आठवणी अधिक मजबूत होतात आणि त्या दीर्घकाळ स्मरणात राहण्यास मदत होते. मुलांच्या वाढीसाठीही झोप महत्त्वाची असते. याशिवाय झोपेच्या काळात शरीराची रोगप्रतिकारक यंत्रणा अधिक सक्रिय राहते. म्हणूनच झोप हा केवळ विश्रांतीचा काळ नसून, मेंदू आणि शरीराला पुन्हा ऊर्जा मिळवून देण्याबरोबरच त्यांची दुरुस्ती आणि देखभाल करण्यासाठीचा महत्त्वाचा कालावधी आहे.