पुढारी वृत्तसेवा
आजच्या डिजिटल युगात मोबाइल आणि लॅपटॉप हे आपल्या दैनंदिन जीवनाचा अविभाज्य भाग बनले आहेत. ऑफिसचे काम, ऑनलाइन शिक्षण, मनोरंजन, सोशल मीडिया, खरेदी अशा अनेक कारणांसाठी आपण तासन्तास स्क्रीनसमोर बसतो. मात्र, या सवयींचा शरीरावर होणारा परिणाम अनेक जण दुर्लक्ष करतात. विशेषतः मान दुखणे, डोळ्यांमध्ये जळजळ, डोकेदुखी आणि थकवा अशा समस्या मोठ्या प्रमाणात वाढताना दिसत आहेत.
तज्ज्ञांच्या मते, मोबाइल आणि लॅपटॉपचा दीर्घकाळ चुकीच्या पद्धतीने वापर केल्यामुळे मान, पाठ आणि डोळ्यांवर ताण येतो. प्रसिद्ध अस्थिरोग तज्ज्ञ डॉ. एल. एच. घोटेकर यांच्या मते, योग्य सवयी लावल्या नाहीत तर हा त्रास भविष्यात गंभीर आजारात रूपांतरित होऊ शकतो.
सध्या अनेक लोक मोबाइल पाहताना मान खाली वाकवून बसतात. या अवस्थेला “टेक्स्ट नेक” असे म्हणतात. सतत मान खाली झुकवून स्क्रीन पाहिल्यामुळे मानेच्या स्नायूंवर जास्त ताण पडतो. यामुळे मानदुखी, खांदे दुखणे आणि मानेत कडकपणा जाणवतो. लॅपटॉप वापरताना चुकीच्या खुर्चीत बसणे किंवा स्क्रीन डोळ्यांच्या पातळीवर नसणे हेही त्रासाचे मोठे कारण आहे.
डोळ्यांच्या बाबतीतही परिस्थिती चिंताजनक आहे. सतत स्क्रीन पाहिल्यामुळे डोळ्यांचे पाणी लवकर आटते. त्यामुळे डोळे कोरडे पडणे, जळजळ होणे, डोळ्यांतून पाणी येणे किंवा धूसर दिसणे अशा तक्रारी वाढतात. अनेक वेळा यामुळे डोकेदुखीही होते.
डॉ. घोटेकर सांगतात की, केवळ औषधांवर अवलंबून राहण्यापेक्षा दैनंदिन सवयींमध्ये थोडे बदल केल्यास हा त्रास सहज टाळता येऊ शकतो. विशेषतः तीन सवयी तात्काळ सुधारण्याची गरज आहे.
पहिली सवय म्हणजे योग्य बसण्याची पद्धत. मोबाइल वापरताना स्क्रीन डोळ्यांच्या समोर ठेवावी आणि मान जास्त खाली वाकवू नये. लॅपटॉप वापरताना खुर्चीवर सरळ बसावे, पाय जमिनीवर ठेवावेत आणि स्क्रीन डोळ्यांच्या समोर येईल अशी उंची ठेवावी.
दुसरी सवय म्हणजे ब्रेक घेणे. सलग अनेक तास मोबाइल किंवा लॅपटॉप वापरणे टाळावे. प्रत्येक २०–३० मिनिटांनी थोडा ब्रेक घ्यावा. या वेळेत मान हलवणे, खांदे फिरवणे आणि डोळ्यांना विश्रांती देणे आवश्यक आहे.
तिसरी महत्त्वाची सवय म्हणजे डोळ्यांची काळजी. स्क्रीन पाहताना सतत डोळे उघडे ठेवण्याऐवजी वेळोवेळी डोळे पापण्यांनी मिटावे. २०–२०–२० नियम पाळावा, म्हणजे दर २० मिनिटांनी २० फूट दूर असलेल्या वस्तूकडे किमान २० सेकंद पाहावे.
एकूणच, मोबाइल आणि लॅपटॉपचा वापर टाळता येणार नसला तरी योग्य पद्धतीने आणि मर्यादित वापर केल्यास मान आणि डोळ्यांचा त्रास नक्कीच कमी करता येऊ शकतो. वेळेत काळजी घेतली नाही, तर पुढील काळात गंभीर आरोग्य समस्या उद्भवू शकतात, असा इशाराही तज्ज्ञांनी दिला आहे.