Low Investment Business Ideas Mushroom Farming Success Story
अनेक लोक स्वतःचा व्यवसाय सुरू करण्याचे आणि उद्योजक बनण्याचे स्वप्न पाहतात. पण अनेकांसाठी, कल्पना किंवा जिद्दीचा अभाव ही सर्वात मोठी अडचण नसते; तर व्यवसाय सुरू करण्यासाठी लागणारा पैसा ही मुख्य अडचण असते. वेळ आणि कष्टासोबतच, बहुतेक व्यवसायांसाठी गुंतवणुकीसाठी मोठी रक्कम लागते, ज्यामुळे व्यवसाय करण्याचे स्वप्न बाजूला करतात. पण जर एखादा व्यवसाय ५०० रुपयांपेक्षा कमी खर्चात सुरू करता आला तर?
कर्नाटकातील महेश हनुमंत कोलूर यांनी नेमके हेच केले. कृषी क्षेत्रातील डिप्लोमा, घरातील एक छोटी खोली आणि चुकांमधून शिकण्याची तयारी या गोष्टींच्या जोरावर त्यांनी २०२१ मध्ये मशरूम लागवडीच्या क्षेत्रात पहिले पाऊल टाकले. एका साध्या प्रयोगातून सुरू झालेला हा प्रवास आज एका भरभराटीस आलेल्या मशरूम व्यवसायात रूपांतरित झाला आहे, ज्याची मासिक उलाढाल सुमारे ३ लाख रुपये आहे.
'३० स्टेड्स' च्या वृत्तानुसार, महेश यांनी मशरूम उद्योजक बनण्याच्या उद्देशाने बागलकोट विद्यापीठातून कृषी क्षेत्रातील पदविका पूर्ण केली. मशरूम लागवडीच्या एका दिवसाच्या प्रशिक्षण कार्यक्रमाला उपस्थित राहिल्यानंतर, योग्य वेळ किंवा मोठ्या गुंतवणुकीची वाट पाहण्याऐवजी त्यांनी ही कल्पना प्रत्यक्ष अंमलात आणण्याचा निर्णय घेतला. घरातील १० बाय १० फूट आकाराच्या खोलीचा वापर करून, त्यांनी ६५ रुपयांना एक किलो 'ऑयस्टर मशरूम'चे बियाणे विकत घेतले आणि मशरूमच्या ३० पिशव्या तयार केल्या.
महेश यांनी सांगितले की, "गव्हाचा पेंढा, बियाणे आणि पॉलिबॅग्ज यांसह माझी एकूण गुंतवणूक ५०० रुपयांपेक्षा कमी होती. मात्र, प्रत्यक्ष अनुभवाचा अभाव असल्याने दहा पिशव्या खराब झाल्या. उरलेल्या पिशव्यांमधून प्रत्येकी ५००-६०० ग्रॅम उत्पादन मिळाले, ज्यामुळे मला एकूण १० किलो मशरूम मिळाले."
पहिले पीक स्थानिक बाजारपेठेत १८० ते २२० रुपये प्रति किलो दराने विकले गेले आणि सुमारे दोन महिन्यांनंतर त्यातून जवळपास २,००० रुपयांचे उत्पन्न मिळाले. यामुळे आत्मविश्वास मिळाला," असे त्यांनी सांगितले.
मिळालेले पैसे महेश यांनी उत्पादन वाढवण्यासाठी पुन्हा व्यवसायात गुंतवले. त्यांनी पुढील टप्प्यासाठी मशरूमच्या २०० पिशव्या तयार केल्या आणि स्वच्छता, आर्द्रता व तापमान व्यवस्थापन सुधारण्यावर लक्ष केंद्रित केले. त्यांच्या या मेहनतीचे फळ मिळाले. "तीन महिन्यांनंतर, मी सुमारे २५० किलो मशरूमचे उत्पादन घेतले, जे स्थानिक बाजारपेठेत सरासरी ३०० रुपये प्रति किलो दराने विकले गेले. मी प्रामुख्याने 'प्रयत्न आणि चूक' या पद्धतीतून मशरूम शेती शिकलो," असे ते सांगतात.
महेश यांचा जसा आत्मविश्वास वाढला तसे त्यांचे उत्पादनही वाढले. २०२२ मध्ये, त्यांनी 'ऑयस्टर' मशरूमसोबतच 'मिल्की' मशरूमची लागवड सुरू केली. यासाठी त्यांनी अशा जातींची निवड केली ज्या स्थानिक हवामानाला अनुकूल होत्या. मशरूमची लागवड करणे हा व्यवसायाचा केवळ एक भाग होता. ते खराब होण्यापूर्वी त्यांची विक्री करणे हे लवकरच एक मोठे आव्हान बनले. ताज्या मशरूमचा टिकण्याचा कालावधी कमी असतो आणि न विकलेला माल नफ्यात वेगाने घट करू शकतो. त्यासाठी महेश यांनी आपल्या उत्पादनावर प्रक्रिया करून जास्त काळ टिकणारे पदार्थ बनवण्याचा निर्णय घेतला. त्यांचा पहिला प्रयोग म्हणजे सेंद्रिय पद्धतीने पिकवलेले ऑयस्टर मशरूम, नाचणी आणि गूळ वापरून बनवलेली 'मशरूम कुकीज'.
२०२३ मध्ये, महेश यांनी ३० फूट बाय २० फूट आकाराचा एक स्वतंत्र मशरूम उत्पादन प्रकल्प उभारला. या प्रकल्पात लागवडीच्या विविध टप्प्यांवर असलेल्या सुमारे १,००० मशरूम बॅग्ज ठेवण्याची क्षमता आहे. आज, या प्रकल्पात दररोज सुमारे ५० किलो ऑयस्टर आणि मिल्की मशरूमचे उत्पादन होते. दररोज मशरूमवर प्रक्रिया करून त्यापासून उत्पादने तयार केली जातात. मशरूमपासून कुकीज, चकली, लोणचे, मशरूम पावडर आणि वाळवलेले मशरूम ही उत्पादने बनवली जातात. ताजी मशरूम्स साधारणपणे ४०० रुपये प्रति किलो दराने विकली जातात, तर त्यावर प्रक्रिया करून तयार केलेल्या उत्पादनांना खूप जास्त भाव मिळतो.