वॉशिंग्टन : एका महिलेला गेल्या अनेक वर्षांपासून सतत काहीतरी अनाकलनीय आवाज ऐकू येत होते. सामान्यतः अशा परिस्थितीत व्यक्तीला मानसिक आजार किंवा ‘सायकोसिस’ (Psychosis - वास्तविकतेशी संबंध तुटणे आणि भास होणे) असल्याचे मानले जाते. मात्र, या महिलेच्या बाबतीत डॉक्टरांसमोर एक मोठा 'डायग्नोस्टिक डिलेमा' (निदानातील संभ्रम) निर्माण झाला, कारण, तिच्या या समस्येचे मूळ मानसिक आजारात नसून एका वेगळ्याच वैद्यकीय कारणात दडले होते.
जेव्हा एखादी व्यक्ती सतत आवाज ऐकू येत असल्याची तक्रार करते, तेव्हा वैद्यकीय जगतात प्रथम मनोविकारांचा विचार केला जातो. सायकोसिस किंवा स्किझोफ्रेनिया सारख्या आजारांमध्ये रुग्णाला अशा भ्रमांचा सामना करावा लागतो. या महिलेच्या बाबतीतही सुरुवातीला असाच संशय व्यक्त केला जात होता. परंतु, जेव्हा डॉक्टरांनी तिच्या मेंदूची आणि शरीराची सखोल तपासणी केली, तेव्हा त्यांना धक्कादायक माहिती मिळाली. तिच्या मेंदूच्या रचनेत किंवा एखाद्या शारीरिक व्याधीमध्ये अशी त्रुटी होती, ज्यामुळे तिला हे आवाज ऐकू येत होते.
मानसिक उपचारांऐवजी तिच्या मूळ शारीरिक समस्येवर उपचार केल्यानंतर तिची ही समस्या दूर झाली. हा प्रकार वैद्यकीय क्षेत्रासाठी एक मोठा धडा मानला जात आहे. अनेकदा मेंदूतील गाठ, संसर्ग किंवा काही विशिष्ट न्यूरोलॉजिकल (चेतातंतूविषयक) समस्यांमुळे रुग्णाला भास होऊ शकतात किंवा आवाज ऐकू येऊ शकतात. अशा वेळी अचूक निदान न झाल्यास रुग्णावर चुकीचे मानसिक उपचार होण्याची दाट शक्यता असते.
वैद्यकीय तज्ज्ञांच्या मतानुसार ‘‘प्रत्येक वेळी आवाज ऐकू येणे किंवा भास होणे हे मानसिक आजाराचेच लक्षण असेल असे नाही. कधीकधी शरीरातील इतर गंभीर आजारही मेंदूवर असा प्रभाव पाडू शकतात. त्यामुळे कोणत्याही निष्कर्षावर पोहोचण्यापूर्वी संपूर्ण शारीरिक आणि न्यूरोलॉजिकल तपासणी करणे आवश्यक आहे.’’ या प्रकरणाने वैद्यकीय विश्वाचे लक्ष वेधून घेतले असून, मानसिक आणि शारीरिक आजारांच्या लक्षणांमधील सूक्ष्म सीमा रेषा ओळखणे किती महत्त्वाचे आहे, हे पुन्हा सिद्ध केले आहे.
