न्यूयॉर्क : ऑक्टोपस हे समुद्रतळाजवळ येणाऱ्या माशांना आपल्या बाहूंनी चापट मारण्यासाठी ओळखले जातात. आठ हात असलेला हा प्राणी हात नसलेल्या माशांवर विनाकारण हल्ला करतो असे वाटू शकते. परंतु, एका नवीन संशोधनाने यामागील रंजक कारण समोर आणले आहे. ऑक्टोपस कोणत्याही माशाला विनाकारण मारत नाहीत; तर आपल्या प्रदेशावर हक्क सांगणाऱ्या आणि त्यांना त्रास देणाऱ्या विशिष्ट माशांच्या प्रजातींनाच ते चापट मारतात.
वैज्ञानिक अभ्यासानुसार, समुद्रातील या चकमकी दाखवून देतात की, ऑक्टोपसचे हे आक्रमक वर्तन पूर्वी वाटत होते त्यापेक्षा कितीतरी पटीने गुंतागुंतीचे आणि विचारपूर्वक केलेले असते. संशोधकांनी ब्राझीलच्या ईशान्य किनारपट्टीवर आणि महासागरीय बेटांवरील उथळ पाण्यात ब्राझिलियन रीफ ऑक्टोपस आणि १० वेगवेगळ्या माशांच्या प्रजातींमधील १०१ परस्परसंवादांचे निरीक्षण केले. या अभ्यासात दिसून आले की, लहान वयातील ऑक्टोपस प्रत्येक माशाला एकाच प्रकारे प्रतिसाद देत नाहीत : प्रादेशिक मासे (Territorial Fish) : जे मासे ऑक्टोपसपासून स्वतःचा प्रदेश वाचवण्याचा प्रयत्न करतात किंवा त्यांच्यावर हल्ला करतात, त्यांना ऑक्टोपस क्षणाचाही विलंब न लावता आपल्या बाहूंनी ‘चापट’ मारून जलद आणि बचावात्मक प्रतिसाद देतात.
उदाहरणार्थ : डॅमसेलफिश (Damselfish). अप्रादेशिक मासे (Non-territorial Fish): जे मासे ऑक्टोपसच्या शिकारीदरम्यान केवळ त्यांच्या मागे फिरतात, त्यांच्यासोबत ऑक्टोपसचा संघर्ष होत नाही. ऑक्टोपस त्यांच्याकडे दुर्लक्ष करून आपले अन्न शोधण्याचे काम शांततेत सुरू ठेवतात. उदाहरणार्थ : ब्लू टँग (Blue tang). ‘बिहेव्हिरल प्रोसेस’ या वैज्ञानिक मासिकात प्रकाशित झालेल्या या अभ्यासातून असे स्पष्ट होते की, ऑक्टोपस समोर येणाऱ्या माशाच्या वर्तनानुसार स्वतःची प्रतिक्रिया बदलतात.
‘ऑक्टोपस सर्व माशांशी एकाच प्रकारे व्यवहार करत नाहीत हे स्पष्ट आहे. प्रदेशावर हक्क सांगणारे मासे आक्रमक वागतात, तर इतर मासे शांत राहतात आणि ऑक्टोपस त्यानुसारच आपला प्रतिसाद ठरवतात.’ असे अभ्यासाच्या सहलेखिका व अल्बर्टा येथील युनिव्हर्सिटी ऑफ लेथब्रिजमधील निवृत्त ऑक्टोपस वर्तन संशोधक जेनिफर मॅथर यांनी म्हटले आहे. एकूण ३८ तरुण ऑक्टोपसचे निरीक्षण करून तयार करण्यात आलेला हा अहवाल सागरी जीवशास्त्रात ऑक्टोपसच्या बुद्धिमत्तेवर आणि वर्तनावर नवीन प्रकाश टाकतो.
