बीजिंग : टीआरएपीपीआयएसटी-1 (TRAPPIST-1) हा एक लाल बटू तारा आहे, जो पृथ्वीपासून सुमारे 40 प्रकाशवर्षे दूर आहे. या तार्याभोवती पृथ्वीच्या आकाराचे सात खडकयुक्त ग्रह फिरत आहेत, त्यापैकी किमान तीन ग्रह हे ‘हॅबिटेबल झोन’ (निवासयोग्य क्षेत्र) मध्ये आहेत. याचा अर्थ, या ग्रहांवर द्रव स्वरूपात पाणी असण्याची शक्यता आहे. त्यामुळे सौरमंडळाप्रमाणेच परग्रहांच्या प्रणालींपैकी (एक्सोप्लॅनेट सिस्टिम) ही एक सर्वात अनोखी प्रणाली मानली जाते. या प्रणालीतील टीआरएपीपीआयएसटी-1ई (TRAPPIST-1 e) हा ग्रह संभाव्य वास्तव्ययोग्य ग्रहांपैकी एक सर्वोत्तम ग्रह मानला जातो. त्यामुळे तिथे जीवसृष्टीच्या शक्यतेचा तपास केला जात आहे.
ही प्रणाली पृथ्वीच्या जवळ असल्याने आणि त्यात अनेक संभाव्य वास्तव्ययोग्य जग असल्याने, तांत्रिकद़ृष्ट्या प्रगत परग्रहवासीयांचा शोध घेण्यासाठी हे एक आदर्श ठिकाण आहे. चीनमधील देझोऊ विद्यापीठाचे संशोधक गुआंग-युआन सॉन्ग यांच्या नेतृत्वाखालील एका टीमने आपल्या अभूतपूर्व संवेदनशीलतेसाठी ओळखल्या जाणार्या फाईव्ह हंड्रेड मीटर अपर्चर स्फेरिकल टेलिस्कोप (FAST) चा वापर करून हा शोध घेतला.
संशोधकांनी 5 स्वतंत्र एल-बँड पॉईंटिंग्सचा वापर केला. प्रत्येक पॉईंटिंग 20 मिनिटांसाठी होती, ज्यामुळे एकूण 1.67 तास निरीक्षण करण्यात आले. फ्रिक्वेन्सी कव्हरेज 1.05 ते 1.45 गिगाहर्ट्झ पर्यंत होते आणि त्याची स्पेक्ट्रल रिझोल्यूशन सुमारे 7.5 हर्ट्झ होती. यामुळे परग्रहवासीयांच्या तंत्रज्ञानाचे संकेत देणारे अत्यंत दुर्बळ रेडिओ सिग्नल शोधणे शक्य झाले. या टीमने, ग्रहांच्या गतीमुळे वेळानुसार हळूहळू बदलणार्या अतिशय अचूक रेडिओ फ्रिक्वेन्सींचा शोध घेतला.
अशा प्रकारचे सिग्नल नैसर्गिकरीत्या तयार होणे जवळजवळ अशक्य आहे, ज्यामुळे ते प्रगत संस्कृतीच्या कृत्रिम निर्मितीचे जोरदार संकेत देतात. फास्ट (FAST) टेलिस्कोपच्या रचनेमुळे, संशोधक कमकुवत रेडिओ सिग्नलदेखील शोधू शकले. याचा अर्थ, त्यांनी मागील कोणत्याही अभ्यासापेक्षा अधिक कमकुवत सिग्नल शोधले. जर परग्रहावरील जीव नियमितपणे विशिष्ट फ्रिक्वेन्सीवर रेडिओ सिग्नल प्रसारित करत असतील, तर या अभ्यासातून त्यांना शोधण्याची शक्यता आधीच्या प्रयत्नांपेक्षा अधिक आहे.
