वॉशिंग्टन : यंदाच्या वर्षी निर्माण होत असलेला ‘अल निनो’ हा हवामान पॅटर्न आतापर्यंतच्या जागतिक इतिहासातील सर्वात शक्तिशाली आणि तीव्र ‘अल निनो’ ठरण्याची शक्यता आहे, असा इशारा एका नव्या हवामान अंदाजात देण्यात आला आहे.
‘युरोपियन सेंटर फॉर मीडियम-रेंज वेदर फोरकास्टस्’ (ECMWF) च्या नवीन पूर्वानुमानानुसार, या वर्षाच्या डिसेंबर महिन्यापर्यंत प्रशांत महासागराच्या मध्य विषुववृत्तीय क्षेत्रातील समुद्राच्या पृष्ठभागाचे तापमान सरासरीपेक्षा तब्बल ५.४ अंश फॅरेनहाईट (३ अंश सेल्सिअस) ने वाढू शकते. काही अत्यंत गंभीर परिस्थितींमध्ये हे तापमान ७.२ अंश फॅरेनहाईट (४ अंश सेल्सिअस) पेक्षाही अधिक वाढण्याचा अंदाज आहे. जर हा अंदाज खरा ठरला, तर यंदाचा ‘अल निनो’ २०१५-२०१६ आणि १९९७-१९९८ मधील सर्वात तीव्र नोंदवल्या गेलेल्या ‘अल निनो’च्या विक्रमांनाही मागे टाकेल.
यापूर्वीच्या या दोन्ही वर्षांत ‘निनो ३.४ इंडेक्स’मधील समुद्राच्या पृष्ठभागाचे तापमान सरासरीपेक्षा ४.१ अंश फॅरेनहाईट (२.३ अंश सेल्सिअस) जास्त नोंदवले गेले होते. ‘वॉशिंग्टन पोस्ट’चे हवामान लेखक आणि हवामानशास्त्रज्ञ बेन नॉल यांनी सोशल मीडिया प्लॅटफॉर्म ‘एक्स’वर लिहिले की, ‘सध्याचे बहुतांश अंदाज हे तापमान प्लस ३ अंश सेल्सिअसच्या पार जाण्याचे संकेत देत आहेत, तर काही गंभीर अंदाज हे तापमान प्लस ४ अंश सेल्सिअसच्याही पुढे जाऊ शकते, असे दाखवत आहेत. हा अंदाज आतापर्यंतच्या सर्वात शक्तिशाली ‘अल निनो’चे चित्र स्पष्ट करतो.’
प्रशांत महासागरातील ‘अल निनो-सॉदर्न ऑसिलेशन’ (ENSO) या नैसर्गिक हवामान चक्राचा एक भाग म्हणून दर दोन ते सात वर्षांनी ‘अल निनो’ची स्थिती निर्माण होते. या चक्रात कधी उष्ण ‘अल निनो’ तर कधी थंड ‘ला निना’ (La Nina) अशी स्थिती आलटून-पालटून निर्माण होत असते. ‘अल निनो’च्या काळात मध्य आणि पूर्व प्रशांत महासागरातील समुद्राच्या पृष्ठभागाचे तापमान वाढते. यामुळे तिथले व्यापारी वारे कमकुवत होतात किंवा उलट दिशेने वाहू लागतात. याचा थेट आणि तीव्र परिणाम जागतिक तापमान आणि पावसाच्या प्रमाणावर होतो.
यापूर्वी जून २०२३ ते एप्रिल २०२४ दरम्यान पृथ्वीने ‘अल निनो’चा सामना केला होता. आधीच उष्ण होत असलेल्या आपल्या पृथ्वीला या ‘अल निनो’मुळे आणखी उष्णतेचा फटका बसला, ज्यामुळे २०२४ हे वर्ष इतिहासातील सर्वात उष्ण वर्ष नोंदवले गेले. तसेच, पॅरिस कराराने निश्चित केलेली १.५ अंश सेल्सिअस (२.७ अंश फॅरेनहाईट) उष्णतेची महत्त्वपूर्ण धोक्याची पातळी ओलांडणारे हे पहिले वर्ष ठरले होते. ही पातळी ओलांडल्यानंतर हवामान बदलाचे परिणाम अधिक विनाशकारी होतात, असे तज्ज्ञांचे म्हणणे आहे.
