वॉशिंग्टन : बुधवारी पहाटे (४ नोव्हेंबर), नासाची 'निल गेहेरेल्स स्विफ्ट ऑब्झर्व्हेटरी' अंतराळातून खाली कोसळली आणि सुमात्रावरील आकाशात जळून खाक झाली. विश्वातील सर्वात शक्तिशाली स्फोटांचा २२ वर्षे अभ्यास करणाऱ्या या दुर्बिणीसाठी हा एक अत्यंत योग्य आणि अग्निमय शेवट होता. जरी आता 'स्विफ्ट' अस्तित्वात नसली, तरी तिचे निरीक्षण आणि डेटा येत्या अनेक वर्षे वैज्ञानिक कुतूहल पूर्ण करत राहतील.
खगोलशास्त्रात स्विफ्टचे योगदान केवळ सुंदर फोटोंपुरते मर्यादित नव्हते. अवकाशातील दूरवर होणाऱ्या स्फोटांकडे क्षणात वळण्यासाठी डिझाईन केलेली 'स्विफ्ट' दुर्बीण अत्यंत प्रखर, अल्पकाळ टिकणारे आणि दूरवरील प्रकाशाचे कण टिपण्यात अत्यंत हुशार होती. या बहु-तरंगधर्मीय दुर्बिणीमध्ये ऑप्टिकल, अल्ट्राव्हायोलेट आणि एक्स-रे उपकरणांचा समावेश होता, ज्यामुळे तिला इलेक्ट्रोमॅग्‍नेटिक स्पेक्ट्रममधील कॉस्मिक ऊर्जा टिपणे शक्य झाले. इतर दुर्बिणी ज्या प्रकाशाच्या लख्ख प्रकाशाकडे दुर्लक्ष करू शकतात, त्यांनाही ही दुर्बीण हेरून घेऊ शकत होती. तिच्या सर्वात महत्त्वपूर्ण शोधामध्ये 'गामा-रे बर्स्ट' चा समावेश आहे — हा एक अत्यंत प्रखर स्फोट असतो, जो सहसा एखादा महाकाय तारा सुपरनोव्हामध्ये स्फोट पावल्यानंतर ब्लॅक होलमध्ये कोसळताना निर्माण होतो.
'GRB 221009A' चे स्विफ्टने घेतलेले प्रसिद्ध चित्र (ज्याला 'BOAT' म्हणजेच ‘brightest of all time’ म्हणजेच आतापर्यंतचा सर्वात उज्ज्वल म्हटले जाते) एका ठिपकेदार केशरी लक्ष्यबिंदूसारखे (bull's-eye) दिसते, जे अवकाशात पसरणाऱ्या स्फोटाच्या लाटांमुळे तयार झाले होते. परंतु, स्विफ्टने आपल्या जवळच्या विश्वाचीही अनेक निरीक्षणे नोंदवली. तिच्या सर्वात विस्मयकारक फोटोंपैकी एक म्हणजे अँड्रोमेडा गॅलक्सीचे (M31) २४ तासांचे एक्सपोजर असलेले हे चित्र, जी पृथ्वीपासून सुमारे २.५ दशलक्ष प्रकाशवर्षे अंतरावर आहे.
अँड्रोमेडा ही आपल्या मिल्की वे नावाच्या आकाशगंगेच्या सर्वात जवळची प्रमुख गॅलक्सी आहे. कदाचित त्यांचे भविष्य एकत्र जोडलेले असू शकते. शास्त्रज्ञांच्या मते, अँड्रोमेडा आणि मिल्की वे एकमेकांच्या जवळ येत आहेत आणि भविष्यात कधीतरी त्यांची आपापसात टक्कर होऊ शकते. या विलीनीकरणामुळे अँड्रोमेडाचे अंदाजे १ ट्रिलियन तारे आपल्या आकाशात जोडले जातील, जरी तो नजराणा पाहण्यासाठी कदाचित पृथ्वीवर कोणतेही जीवन अस्तित्वात असणार नाही.