वॉशिंग्टन : पृथ्वीवरील सर्वात कठीण नैसर्गिक पदार्थ मानला जाणारा हिरा अत्यंत शक्तिशाली लेसरचा मारा करून वितळवण्यात शास्त्रज्ञांना यश आले आहे. या प्रयोगादरम्यान हिऱ्याच्या वितळण बिंदूची (Melting Point) अत्यंत अचूक नोंद घेण्यात आली असून, यापूर्वीचे प्रयोग १३०० फॅरेनहाईट (सुमारे ७०० अंश सेल्सिअस) पेक्षा जास्त फरकाने चुकीचे ठरल्याचे समोर आले आहे.
तारे (उदा. सूर्य) ज्या प्रक्रियेद्वारे ऊर्जा निर्माण करतात, त्याला ‘अणुसंलयन’ (Nuclear Fusion) म्हणतात. हीच प्रक्रिया भविष्यातील ऊर्जेचा मुख्य स्रोत बनू शकते. अणुसंलय तंत्रज्ञान विकसित करताना हिऱ्याचा लेसरच्या लहरींना कसा प्रतिसाद मिळतो, हे समजून घेणे अत्यंत महत्त्वाचे मानले जाते. यामुळेच शास्त्रज्ञ हिऱ्याच्या वर्तनाचा अंदाज लावणारे मॉडेल तयार करण्यासाठी सतत संशोधन करत आहेत. सिद्धांतानुसार लावलेला अंदाज आणि प्रत्यक्ष प्रयोगातील आकडेवारी यामध्ये २,२४० फॅरेनहाईट (१,२४४ अंश सेल्सिअस) - म्हणजेच तब्बल २० टक्क्यांचा फरक दिसून येत होता. हिरा ज्या अतिविषम परिस्थितीमध्ये वितळतो, त्याचे प्रयोगशाळेत अचूक मापन करणे कठीण असल्याने गेल्या २० वर्षांपासून शास्त्रज्ञांना यातील फरकाचे कारण शोधता येत नव्हते.
प्रयोगातील प्रमुख निष्कर्ष : ‘नेपच्यून’पेक्षा जास्त दाब : कॅलिफोर्नियातील ‘लॉरेन्स लिव्हरमोअर नॅशनल लॅबोरेटरी’च्या संशोधन चमूने कृत्रिम हिऱ्याच्या अत्यंत लहान पट्ट्यांवर अल्ट्राव्हायोलेट लेसरचा तीव्र मारा केला. यामुळे निर्माण झालेल्या धक्कादायक लहरींमुळे हिरा पारदर्शकतेकडून थेट आरशासारखा चमकदार बनला, जो तो वितळल्याचा स्पष्ट संकेत होता. सूर्याच्या पृष्ठभागापेक्षा जास्त तापमान : या प्रयोगादरम्यान हिऱ्याला सूर्याच्या पृष्ठभागापेक्षा अधिक तापमान आणि नेपच्यून व युरेनस ग्रहांच्या केंद्रस्थानापेक्षा जास्त दाबाखाली ठेवण्यात आले होते.
अचूक मापन : हिऱ्याच्या चमकण्याच्या आणि परावर्तन क्षमतेच्या आधारे शास्त्रज्ञांनी त्याच्या वितळण बिंदूचा अचूक नकाशा तयार केला. नेचर फिजिक्स या नियतकालिकात प्रसिद्ध झालेल्या या संशोधनानुसार, हिऱ्याचा प्रत्यक्ष वितळण बिंदू पूर्वी मानल्या गेलेल्या तापमानापेक्षा १३०० फॅरेनहाईटने कमी आहे. या शोधामुळे सिद्धांतानुसार केलेले दावे आणि प्रत्यक्ष प्रयोगातील आकडेवारी आता एकमेकांशी तंतोतंत जुळली असून, दीर्घकाळापासून प्रलंबित असलेले कोडे अखेर सुटले आहे.
