लंडन : जगाच्या नकाशावर उत्तर आणि दक्षिण ध्रुव नेहमीच अशा जागा राहिल्या आहेत जिथे सर्वसामान्य माणूस जाण्याचा विचारही करू शकत नाही. परंतु, नॉर्वेमध्ये एक असा जिद्दी माणूस जन्माला आला, ज्याने या दोन्ही बर्फाच्छादित टोकांना सर केले. या महान ध्रुवीय संशोधकाचे नाव रोआल्ड अमंडसेन होते. आजही संशोधनाच्या जगात त्यांचे नाव अतिशय आदराने घेतले जाते. त्यांनी आपल्या धैर्याने संपूर्ण जगाला कसे थक्क केले, ते जाणून घेऊया.
१६ जुलै १८७२ रोजी नॉर्वेमधील एका नौकानयन करणाऱ्या कुटुंबात जन्मलेल्या अमंडसेन यांचे मन लहानपणापासूनच समुद्राच्या लाटांमध्ये रमायचे. त्यांना ब्रिटिश संशोधक जॉन फ्रँकलिन यांच्या साहसी कथा वाचण्याची मोठी आवड होती. तथापि, त्यांच्या आईची इच्छा होती की मुलाने ओस्लो विद्यापीठातून वैद्यकीय शिक्षण घेऊन डॉक्टर व्हावे. अमंडसेन यांनी आईचे ऐकलेही; पण १८९३ मध्ये आईचे निधन झाल्यानंतर त्यांनी शिक्षण अर्धवट सोडले. त्यांनी आपले संपूर्ण आयुष्य समुद्राला समर्पित केले आणि व्यापारी जहाजांवर काम करत बर्फाच्छादित वाटांचा पक्का व्यावहारिक अनुभव मिळवला.
अमंडसेन यांच्या कर्तृत्वाची खरी सुरुवात १९०३ मध्ये झाली, जेव्हा ते ‘ग्योआ’ नावाच्या एका छोट्या जहाजावर आपल्या सहा सहकाऱ्यांसोबत आर्क्टिकच्या दिशेने निघून गेले. हा प्रवास इतका बिकट होता की, तो पूर्ण होण्यासाठी जवळपास तीन वर्षे लागली. अखेरीस १९०६ मध्ये, त्यांनी पहिल्यांदाच संपूर्ण वायव्य सागरी मार्ग पार करण्याचा ऐतिहासिक पराक्रम करून दाखवला. याच प्रवासादरम्यान त्यांनी चुंबकीय उत्तर ध्रुवाजवळ अनेक महत्त्वपूर्ण वैज्ञानिक संशोधनही केले, ज्यामुळे जगभरात त्यांचे स्थान उंचावले आणि भविष्यातील मोठ्या मोहिमांचे रस्ते खुले झाले. एका मोठ्या यशानंतर अमंडसेन यांचा उत्साह वाढला होता. १९१० मध्ये त्यांनी अंटार्क्टिकाला आपले पुढील लक्ष्य बनवले. हा कोणताही योगायोग नव्हता, तर यामागे एक अत्यंत आखलेली वैज्ञानिक रणनीती होती. वाटेत खाद्यान्न आणि इंधनाचे साठे तयार केले गेले आणि बर्फावर वेगाने चालण्यासाठी ‘स्लेज डॉग्स’ (कुत्र्यांच्या गाड्या) पथकाला संघात समाविष्ट केले गेले.
अनेक आठवड्यांच्या हाडे गोठवणाऱ्या मेहनतीनंतर, १४ डिसेंबर १९११ रोजी अमंडसेन आपल्या चार सहकाऱ्यांसह दक्षिण ध्रुवाच्या अंतिम टोकावर पोहोचले. जगात अशी कामगिरी करणारे ते पहिले मानव ठरले. सर्वात महत्त्वाची गोष्ट म्हणजे त्यांची संपूर्ण टीम शिस्त आणि उत्कृष्ट नियोजनाच्या बळावर सुखरूप परतली. दक्षिण ध्रुवावर वर्चस्व गाजवल्यानंतर अमंडसेन यांनी पुन्हा एकदा आर्क्टिककडे आपला मोर्चा वळवला. १९२६ मध्ये त्यांनी 'नॉर्गे' नावाच्या एअरशिपद्वारे उत्तर ध्रुवाची यशस्वी मोहीम पूर्ण केली. उत्तर ध्रुवावरून जाणारी ही पहिली प्रमाणित उड्डाण मानली जाते. या अकल्पनीय पराक्रमाने ते पृथ्वीच्या दोन्ही भौगोलिक ध्रुवांवर पोहोचणारे जगातील एकमेव आणि पहिले संशोधक ठरले. १८ जून १९२८ रोजी अमंडसेन यांनी या जगाचा निरोप घेतला; मात्र ध्रुवीय प्रवासांना ते जी नवी ओळख देऊन गेले, ती आजच्या काळातही एक आदर्श मानली जाते.
