नवी दिल्ली : जिवंतपणी अवयवदान हा शब्द ऐकला की, आपल्या डोळ्यासमोर सहसा मूत्रपिंड (किडनी) किंवा यकृताचा (लिव्हरचा) काही भाग येतो. पण, वैद्यकीय क्षेत्रातील प्रगतीमुळे आता जिवंत व्यक्ती मूत्रपिंड आणि यकृताशिवाय इतरही काही महत्त्वाच्या अवयवांचे दान करून, गरजू रुग्णांना नवीन जीवन देऊ शकतात. विशेष म्हणजे, हे दान दात्याच्या आरोग्याला कोणताही मोठा धोका न पोहोचवता केले जाते.
जिवंतपणी अवयवदान ही एक अत्यंत गुंतागुंतीची प्रक्रिया आहे. यासाठी दात्याची कठोर वैद्यकीय, मानसिक आणि नैतिक तपासणी केली जाते. दात्याची सुरक्षितता, त्याची माहितीपूर्ण संमती आणि दाता व रुग्ण दोघांसाठी सर्वोत्तम परिणाम सुनिश्चित करणे, हे या प्रक्रियेचे मुख्य उद्दिष्ट असते. या दानाचा रुग्णांवर होणारा सकारात्मक परिणाम प्रचंड असतो आणि अनेकदा अवयवदान करणारे दाते या अनुभवाला त्यांच्या आयुष्यातील सर्वात अर्थपूर्ण कृत्य मानतात. वैद्यकीय प्रगतीमुळे आता काही अवयवांचा भाग जिवंतपणी दान करणे शक्य झाले आहे, ज्यामुळे रुग्णांना जीवनाची नवी संधी मिळते; तर जाणून घेऊ, अशाच काही अवयवांविषयी...
फुफ्फुस (लग्ज) : जिवंत व्यक्ती आपल्या फुफ्फुसाचा एक छोटा भाग दान करू शकते. या भागाला वैद्यकीय भाषेत लोबे म्हणतात. विशेषतः सिस्टिक फायब्रोसिस किंवा फुफ्फुसाच्या गंभीर आजाराने ग्रस्त असलेल्या रुग्णांसाठी लोबे वरदान ठरते. दात्याच्या शरीरात उरलेला फुफ्फुसाचा भाग कालांतराने अधिक कार्यक्षमतेने काम करू लागतो आणि शरीराची ऑक्सिजनची गरज पूर्ण करतो.
स्वादुपिंड (पँक्रियाज): स्वादुपिंडाचा काही भाग दान करणे देखील शक्य आहे. गंभीर स्वरूपाच्या टाईप-1 मधुमेहामुळे ज्या रुग्णांचे स्वादुपिंड पूर्णपणे निकामी झाले आहे, त्यांच्यासाठी ही एक जीवनदायी प्रक्रिया ठरू शकते. दात्याच्या शरीरात राहिलेला स्वादुपिंडाचा भाग इन्सुलिन आणि इतर आवश्यक एन्झाईम्स तयार करण्यासाठी पुरेसा असतो.
आतडे (इंटेस्टाईन): ‘शॉर्ट बॉवेल सिंड्रोम’ किंवा इतर गंभीर आजारांमुळे ज्यांचे आतडे खराब झाले आहे, अशा रुग्णांसाठी जिवंत व्यक्तीच्या आतड्याचा एक लहान भाग प्रत्यारोपित केला जाऊ शकतो. दात्याची पचनसंस्था या बदलाशी जुळवून घेते आणि सामान्यपणे कार्य करत राहते.
अवयवदानाची ही प्रक्रिया केवळ एक वैद्यकीय उपचारपद्धती नाही, तर ती माणुसकीचे आणि नि:स्वार्थ सेवेचे प्रतीक आहे. याविषयीची वाढती जागरूकता गरजू रुग्णांसाठी आशेचा एक नवा किरण ठरू शकते आणि अनेकांना जीवनदान देऊ शकते.
