त्रिशूर : केरळच्या समृद्ध जैवविविधतेच्या नोंदींमध्ये एका महत्त्वपूर्ण आणि उल्लेखनीय शोधाची भर पडली आहे. त्रिशूर येथील ख्रिस्त महाविद्यालय (स्वायत्त), इरिंजालकुडा येथील षडपद कीटकशास्त्र संशोधन प्रयोगशाळेतील संशोधकांनी एकाकी मधमाश्यांच्या तब्बल नऊ नवीन प्रजाती शोधून काढल्या आहेत. या सर्व प्रजातींची केरळमध्ये प्रथमच नोंद झाली आहे. या सर्व नऊ प्रजाती ‘नोमिइने’ या उपकुळातील आणि ‘हेलिक्टिडे’ या कुटुंबातील आहेत. हा शोध केरळच्या परिसंस्थेतील सूक्ष्म जीवांच्या अज्ञात पैलूंवर प्रकाश टाकणारा ठरला आहे.
आपण सामान्यतः ज्या मधमाश्यांना ओळखतो, त्या सामाजिक (सोशल) असतात. त्या मोठ्या पोळ्यामध्ये राहतात, मध गोळा करतात आणि त्यांची एक राणी माशी असते. मात्र, एकाकी मधमाश्या त्यांच्यापेक्षा पूर्णपणे वेगळ्या असतात. नावाप्रमाणेच, या मधमाश्या एकट्या राहतात. त्या पोळे करून राहत नाहीत. स्वतःचे घरटे: प्रत्येक मादी मधमाशी स्वतःचे घरटे बांधते आणि स्वतःच आपल्या पिलांसाठी अन्नाची (परागकण आणि मध) सोय करते. या मधमाश्या व्यावसायिक पातळीवर मध उत्पादन करत नाहीत, पण त्यांचे पर्यावरणीय योगदान प्रचंड आहे. त्या उत्तम परागकण वाहक आहेत. अनेक प्रकारची फुले, फळे, भाजीपाला आणि इतर वनस्पतींच्या परागीभवनासाठी त्या अत्यावश्यक भूमिका बजावतात. त्यांच्यामुळेच वनस्पतींची वाढ आणि पुनरुत्पादन शक्य होते.
जैवविविधतेचे लक्षण: एखाद्या प्रदेशात विविध प्रकारच्या मधमाश्यांचे अस्तित्व हे तेथील निरोगी पर्यावरणाचे आणि समृद्ध जैवविविधतेचे लक्षण मानले जाते. या नऊ प्रजातींचे केरळमध्ये सापडणे हे येथील परिसंस्थेच्या आरोग्यासाठी एक सकारात्मक चिन्ह आहे. या शोधामुळे या मधमाश्यांचे वर्तन, त्यांचा अधिवास, त्यांच्यावर हवामान बदलाचा होणारा परिणाम आणि स्थानिक परिसंस्थेतील त्यांची नेमकी भूमिका यावर अधिक संशोधन करण्यासाठी नवीन मार्ग खुले झाले आहेत.
ख्रिस्त महाविद्यालयाच्या संशोधन पथकाने सांगितले की, हा शोध केवळ केरळच्या जैवविविधतेच्या यादीत भर घालत नाही, तर आपल्या सभोवताली असलेल्या सूक्ष्म जीवांच्या अज्ञात जगावरही प्रकाश टाकतो. या एकाकी राहणार्या मधमाश्या अनेक वनस्पतींच्या परागीभवनासाठी आवश्यक आहेत; परंतु त्यांच्याकडे अनेकदा दुर्लक्ष केले जाते. त्यांच्या अधिवासाचे संरक्षण करणे आणि त्यांच्या संवर्धनासाठी प्रयत्न करणे अत्यंत आवश्यक आहे.
