वॉशिंग्टन : अंटार्क्टिकाच्या महाकाय बर्फाच्या थराखाली दडलेल्या जमिनीचा शास्त्रज्ञांनी आतापर्यंतचा सर्वात सविस्तर नकाशा तयार केला आहे. या संशोधनामुळे बर्फाखाली लपलेले डोंगर, दर्या आणि नद्यांची खोरी पहिल्यांदाच जगासमोर आली आहेत, ज्यामुळे हिमनद्यांची रचना कशी होते, हे समजण्यास मदत होणार आहे.
बर्फाखालील ‘गूढ’ भूभाग अंटार्क्टिका खंडाचा विस्तार सुमारे 54 लाख चौरस मैलांपेक्षा (1 कोटी 40 लाख चौ. कि.मी.) जास्त आहे. ‘सायन्स’ या नियतकालिकात गुरुवारी प्रसिद्ध झालेल्या अभ्यासानुसार, या विशाल बर्फाच्या चादरीखाली पर्वत, विस्तीर्ण दर्या, तलाव आणि खोरी गाडली गेली आहेत. सौरमालेतील सर्वात कमी माहिती असलेल्या पृष्ठभागांपैकी हा एक भाग मानला जात असे. संशोधनाचे महत्त्व आणि आव्हाने जमिनीची भौगोलिक रचना बर्फाच्या प्रवाहावर नियंत्रण ठेवते. पृथ्वीचे तापमान वाढत असताना बर्फाच्या हालचालींमध्ये काय बदल होतील, याचा अंदाज लावण्यासाठी या जमिनीचा नकाशा असणे आवश्यक आहे.
यापूर्वी, जमिनीवरून किंवा विमानाद्वारे केलेले सर्वेक्षण कठीण असल्याने अनेक दर्या आणि सखल भाग मोजमापातून सुटत असत. संशोधकांनी ही त्रुटी भरून काढण्यासाठी खालील गोष्टींचा आधार घेतला: सॅटेलाईट इमेजेस : बर्फाच्या पृष्ठभागाचे उच्च क्षमतेचे फोटो. बर्फाची जाडी : बर्फाच्या थरांच्या जाडीचे मोजमाप. भौतिकशास्त्रीय विश्लेषण : बर्फ खडकावरून कशा प्रकारे वाहतो, याच्या विज्ञानाचा वापर. नकाशातून समोर आलेले धक्कादायक वास्तव या नवीन नकाशामुळे बर्फाखाली 1.2 ते 18.6 मैल (2 ते 30 कि.मी.) खोलीवर असलेली अशी वैशिष्ट्ये समोर आली आहेत, जी विज्ञानाला आतापर्यंत माहीत नव्हती.
यामध्ये शेकडो मैल लांब पसरलेली नद्यांची जुनी पात्रे आढळली आहेत, जी कदाचित या खंडावर बर्फ तयार होण्यापूर्वीच्या काळातील असावीत. तसेच, काही ठिकाणी उंच डोंगर आणि सखल भागांमधील टोकाचे बदल दिसून आले आहेत, जे भूगर्भीय हालचालींचे संकेत देतात. ज्या ठिकाणी पूर्वी केवळ विमानाने पाहणी करून नद्यांचे मैदान असेल असा अंदाज होता, तिथे प्रत्यक्षात खोल दर्या असल्याचे या नकाशातून स्पष्ट झाले आहे.
