लंडन : अनेकदा आपण दातांच्या आरोग्याकडे दुर्लक्ष करतो, पण शरीराच्या संपूर्ण आरोग्यासाठी दात महत्त्वाची भूमिका बजावतात. सध्या दात पडल्यास किंवा खराब झाल्यास बसवले जाणारे कृत्रिम दात (इम्प्लांट्स) किंवा फिलिंग्ज हे तात्पुरते आणि अपूर्ण पर्याय आहेत. पण, जर आपण आपले नैसर्गिक दात पुन्हा उगवू शकलो तर? एका सर्वेक्षणानुसार, जवळपास ७०% प्रौढ लोकांना दंतवैद्याकडे (डेंटिस्ट) जाण्याची भीती वाटते. ड्रिलिंग आणि वेदनांच्या भीतीने अनेकजण दातांची नियमित स्वच्छता टाळतात. मात्र, सध्या जगभरातील शास्त्रज्ञ ‘रीजनरेटिव्ह मेडिसिन’ (पुनरुत्पादक औषधोपचार) या तंत्रज्ञानाचा वापर करून पारंपरिक आणि वेदनादायी दंत वैद्यकीय पद्धतींना कायमचा पर्याय शोधत आहेत. अमेरिकेतील युनिव्हर्सिटी ऑफ वॉशिंग्टनच्या बायोकेमिस्ट हॅनेले रुहोला-बेकर यांच्याकडे दररोज शेकडो लोक स्वतःवर अशा प्रयोगांची विनंती करणारे ईमेल्स पाठवत आहेत.
सध्याचे उपाय केवळ वरवरची डागडुजी करतात, जैविक कार्य क्षमता परत मिळवून देत नाहीत. म्हणूनच 'रीजनरेटिव्ह डेंटिस्ट्री' हा एक मोठा बदल ठरणार आहे, जो उपचारांऐवजी थेट 'बरे होण्यावर' भर देतो. दातांमध्ये इनॅमल आणि डेंटिन हे मुख्य थर असतात. शास्त्रज्ञ ॲन जॉर्ज डेंटिनच्या स्वतःहून दुरुस्त होणाऱ्या प्रथिनांवर संशोधन करत आहेत, ज्यामुळे भविष्यात कॅव्हिटी (किड) स्वतःहून भरेल आणि फिलिंगची गरज पडणार नाही. तर रुहोला-बेकर यांची टीम स्टेम सेल्स (मूलपेशी) चा वापर करून प्रयोगशाळेत 'लिव्हिंग फिलिंग' आणि संपूर्ण दात तयार करण्याचे काम करत आहे.
दुसरीकडे, किंग्ज कॉलेज लंडनच्या ॲना व्होल्पोनी मानवी हिरड्यांच्या पेशींचा वापर करून जैविक पर्याय शोधत आहेत. माणसाला शार्क किंवा हत्तीसारखे पुन्हा पुन्हा दात येत नाहीत. पण टफ्ट्स स्कूलच्या पामेला येलिक यांनी डुकराच्या जबड्यातील सुप्त दात पेशी आणि मानवी पेशी एकत्र करून जैव-इंजिनिअर्ड पद्धतीने दातांची रचना तयार करण्यात यश मिळवले आहे. जरी मानवी वापरासाठी हे तंत्रज्ञान उपलब्ध होण्यास काही वर्षे लागतील, तरीही भविष्यात 'दात पुन्हा उगवणे' हे दंतवैद्यकाचे अंतिम स्वप्न नक्कीच साकार होईल.
