वॉशिंग्टन : ब्रह्मांडात आपल्याशिवाय इतर कुठे जीवन आहे का? या शतकानुशतके पडलेल्या प्रश्नाचा शोध घेणाऱ्या शास्त्रज्ञांच्या हाती आता एक मोठी यशाची गुरुकिल्ली लागली आहे. ‘नासा’च्या मंगळ मोहिमेवरील रोव्हरने लाल ग्रहावर आतापर्यंतचा सर्वात मोठा आणि गुंतागुंतीच्या (Complex) सेंद्रिय रेणूंचा (Organic Molecules) साठा शोधून काढला आहे. मंगळावरील प्राचीन विवराचा अभ्यास करत असताना रोव्हरला हे महत्त्वाचे पुरावे सापडले आहेत. या शोधामुळे मंगळावर अब्जावधी वर्षांपूर्वी जीवसृष्टी अस्तित्वात असण्याच्या दाव्याला मोठे बळ मिळाले आहे.
‘नासा’च्या रोव्हरने मंगळाच्या पृष्ठभागावरील खडकांचे नमुने गोळा केले असता, त्यात कार्बन आणि हायड्रोजनयुक्त जटिल सेंद्रिय संयुगे मोठ्या प्रमाणात आढळून आली आहेत. सेंद्रिय रेणू हे सजीवांचे मुख्य घटक (Building Blocks) मानले जातात. जरी हा शोध थेट ‘जीवसृष्टी’चा पुरावा नसला, तरी प्राचीनकाळी मंगळावर सजीवांसाठी अनुकूल वातावरण होते, हे यावरून स्पष्ट होते. वैज्ञानिक विश्लेषणांनुसार, हे सेंद्रिय रेणू एखाद्या प्राचीन सरोवराच्या तळाशी असलेल्या गाळामध्ये लाखो-अब्जावधी वर्षांपासून जतन झाले असावेत. ‘हा शोध अत्यंत थरारक आहे.
मंगळावर यापूर्वीही सेंद्रिय रेणू सापडले आहेत; पण एवढ्या मोठ्या प्रमाणावर आणि इतके गुंतागुंतीचे रेणू सापडण्याची ही पहिलीच वेळ आहे. हे मंगळाच्या इतिहासातील लपलेले रहस्य उलगडण्यास मदत करेल,’ असे संशोधकांनी सांगितले. हे सेंद्रिय रेणू खरोखरच एखाद्या प्राचीन सूक्ष्म जीवसृष्टीमुळे तयार झाले होते की, एखाद्या रासायनिक किंवा भूगर्भीय प्रक्रियेचा भाग होते, याचा अंतिम खुलासा हे नमुने पृथ्वीवर आणल्यानंतरच होऊ शकेल. ‘नासा’ आणि युरोपीय स्पेस एजन्सी आगामी ‘मार्स सॅम्पल रिटर्न’ मोहिमेद्वारे हे नमुने पृथ्वीवर आणण्यासाठी प्रयत्नशील आहेत. पृथ्वीबाहेरील जीवसृष्टीच्या शोधात मैलाचा दगड ठरू शकणाऱ्या या शोधामुळे संपूर्ण जागतिक वैज्ञानिक समुदायात उत्साहाचे वातावरण आहे.
