पॅरिस : पृथ्वीच्या चंद्राला एका विचित्र, तिरकस बाजूस धुळीच्या ढगाने वेढलेले आहे आणि हे ढग नेहमी चंद्राच्या सूर्यासमोर असलेल्या बाजूकडेच अधिक झुकलेले असते. आता, एका नवीन अभ्यासात या असममित ढगाला त्याचा हा विशिष्ट आकार कसा मिळाला, याचे स्पष्टीकरण मिळाले आहे.
चंद्राचा बहुतेक पृष्ठभाग राखाडी धूळ आणि सैल खडकांच्या थराने झाकलेला आहे. या थराला रेगोलिथ म्हणतात. लघुग्रहांच्या टक्कर आणि धूमकेतूंच्या निर्मितीमुळे तयार झालेले सूक्ष्म-उल्का म्हणजे अवकाशातील लहान खडक यांचा चंद्राच्या पृष्ठभागावर सतत मारा होत असतो, ज्यामुळे हा रेगोलिथ तयार होतो. पृथ्वीवर संरक्षक वातावरण असल्याने हे सूक्ष्म-उल्का ‘तुटणारे तारे’ म्हणून जळून जातात. मात्र, चंद्रावर वातावरण नसल्यामुळे, त्यावर दररोज अनेक टन सूक्ष्म-उल्कांचा मारा होतो. या आघातांमुळेच रेगोलिथचे खडक बारीक होऊन धूळ तयार होते. या सूक्ष्म-उल्कामुळेच चंद्राची धूळ वर उचलली जाते.
2015 मध्ये संशोधकांना आढळले की, ही वाढणारी धूळ चंद्राच्या पृष्ठभागापासून अनेकशे मैल वरपर्यंत पसरलेला एक विशाल ढग तयार करते. फ्रान्सच्या राष्ट्रीय अंतराळ संस्थेतील पोस्टडॉक्टरल संशोधक आणि या नवीन अभ्यासाचे मुख्य लेखक सेबेस्टियन वेरकेर्के यांनी सांगितले की, हा ढग फार जाड नसून तो नुसत्या डोळ्यांना दिसत नाही. ते म्हणाले, ‘या ढगाची कमाल घनता प्रति घन मीटर केवळ 0.004 कण इतकी मोजली गेली (म्हणजे एका धान्य साठवणुकीच्या सायलोमध्ये 4 धुळीचे कण असल्यासारखे).’ तथापि, हा ढग असममित आहे, कारण चंद्राच्या दिवसाच्या बाजूला (सूर्यासमोर असलेल्या बाजूला) रात्रीच्या बाजूपेक्षा जास्त धूळ आहे. वेरकेर्के यांनी सांगितले की, ‘ढग पहाटेच्या टर्मिनेटरजवळ पृष्ठभागाजवळ सर्वाधिक घन आहे.’ टर्मिनेटर म्हणजे चंद्राच्या पृष्ठभागावरील सूर्यप्रकाश आणि अंधार यांना वेगळी करणारी स्पष्ट रेषा होय. या ढगाच्या शोधकर्त्यांनी या तिरकस आकाराचे श्रेय विशिष्ट उल्का गटांना दिले होते, ज्यांच्या प्रक्षेपणामुळे त्या दिवसाच्या पृष्ठभागावर अधिक वारंवार आदळतात.
