लंडन ः निसर्गात अनेक अनोखे जीव पाहायला मिळतात. असाच एक अद्भुत समुद्री जीव म्हणजे रिबन ईल, जो वाढत्या वयानुसार आपले लिंग बदलतो! हा अनोखा जीव प्रथम नर म्हणून जन्मतो आणि नंतर मादीमध्ये बदलतो. ही अनोखी प्रक्रिया त्याला समुद्री जीवनात अतिशय वैशिष्ट्यपूर्ण बनवते.
रिबन ईल हा एक सुंदर आणि अनोखा समुद्री जीव आहे, जो सामान्य ईल माशांपेक्षा वेगळा आहे. त्याचे वैज्ञानिक नाव ‘र्हीनोमुरीना क्वेसिटा’ असे आहे. तो हिंदी महासागर आणि प्रशांत महासागराच्या उष्ण पाण्यात आढळतो. लांबट आणि पट्ट्यासारखी शरीररचना असलेला हा जलचर रंग बदलण्याच्या क्षमतेसाठीही ओळखला जातो. लहान मासे आणि समुद्री कीटक हा त्याचा आहार. रिबन ईलचा जीवनचक्र आणि रंग बदलण्याची प्रक्रिया ः 1. काळा रंग-किशोर अवस्था ः लहानपणी हा ईल पूर्णपणे काळ्या रंगाचा असतो. या अवस्थेत तो नर असतो. 2. निळा रंग - प्रौढ नर ः मोठा झाल्यावर त्याचा रंग गडद निळा होतो.
यावेळी तो पूर्ण विकसित नर होतो आणि प्रजननासाठी तयार होतो. 3. पिवळा रंग - मादी ः वृद्ध होत असताना हा ईल हळूहळू पिवळ्या रंगात बदलतो. आता तो मादी बनतो आणि अंडी घालण्यासाठी तयार होतो. काही समुद्री जीवांमध्ये ‘सिक्वेन्शियल हर्माफ— ोडिटिझम’ (Sequential Hermaphroditism) ही प्रक्रिया असते, ज्यामध्ये ते आपले लिंग बदलू शकतात. रिबन ईलच्या बाबतीत, समुद्रात मादी ईलची संख्या फार कमी असते. त्यामुळे, जेव्हा एक नर ईल प्रौढ होतो, तेव्हा तो मादीमध्ये रूपांतरित होतो, जेणेकरून प्रजनन प्रक्रिया सुरू राहील आणि जीवांची संख्या टिकून राहील. हा प्रकृतीचा एक अनोखा मार्ग आहे समुद्री जीवांचे संतुलन राखण्याचा!
