वॉशिंग्टन : अनेक वर्षांपूर्वी मानवाच्या पूर्वजांनी एक विशिष्ट जनुकाचे कार्य गमावले होते. मात्र, एका नव्या प्रायोगिक अभ्यासानुसार, ते जनुक पुन्हा कार्यान्वित केल्याने गाऊटच्या आजारापासून (gout) लोकांना संरक्षण मिळू शकते. गाऊट हा एक प्रकारचा संधिवात (arthritis) आहे, ज्यामुळे सांध्यांमध्ये अचानक तीव्र वेदना आणि सूज येते. रक्तामध्ये यूरिक अॅसिडचे प्रमाण खूप वाढल्यावर हे घडते, ज्यामुळे सांध्यांमध्ये तीक्ष्ण स्फटिक तयार होतात. हे स्फटिक तीव्र दाह निर्माण करतात. हे वेदनादायी झटके अचानक येऊ शकतात आणि अनेक दिवस किंवा आठवडे टिकू शकतात.
यूरिक अॅसिडची पातळी नियंत्रित करण्यासाठी अनेक औषधे विकसित करण्यात आली आहेत. पण त्यापैकी बर्याच औषधांना एक तर मर्यादित यश मिळाले आहे किंवा त्यांचे दुष्परिणाम दिसून आले आहेत, ज्यात हानिकारक रोगप्रतिकार प्रतिसाद (harmful immune responses) यांचा समावेश आहे. पण, ‘सायंटिफिक रिपोर्टस्’ या जर्नलमध्ये प्रकाशित झालेल्या एका अभ्यासानुसार, संशोधकांनी यूरिक अॅसिड कमी करण्यासाठी एक संभाव्य नवीन पद्धत विकसित केली आहे. त्यांनी CRISPR जनुकीय संपादनाच्या (gene editing) मदतीने, लाखो वर्षांपूर्वी मानवाने गमावलेल्या जनुकाचे कार्य पुन्हा सुरू केले.
जॉर्जिया स्टेट युनिव्हर्सिटीतील जनुकशास्त्रज्ञ आणि या अभ्यासाचे सहलेखक, एरिक गॉचर यांनी सांगितले की, मानवी पेशींना गमावलेल्या जनुकातून तयार होणारे प्रथिन कसे वापरावे हे अजूनही माहीत आहे. या अभ्यासाचे दुसरे सहलेखक गॉचर यांच्या प्रयोगशाळेतील पोस्टडॉक्टरल स्कॉलर, लाईस डी लिमा बालिको होत्या. आतापर्यंत संशोधकांनी हा अभ्यास फक्त मानवी पेशींवर प्रयोगशाळेत केला आहे. पण त्यांचे निष्कर्ष सांगतात की, जनुकीय उपचार भविष्यात गाऊटच्या रुग्णांसाठी एक व्यवहार्य पर्याय ठरू शकतो.
गाऊट हा जगभरात 25 पैकी 1 व्यक्तीला होणारा एक सामान्य आजार आहे, पण मानवेतर सस्तन प्राण्यांमध्ये तो खूप दुर्मीळ आहे. याचे कारण असे की, इतर प्राण्यांमध्ये युरिकेस नावाच्या एन्झाईमसाठी एक सक्रिय जनुक असते, जे रक्तातील यूरिक अॅसिडचे विघटन करते. यामुळे स्फटिक तयार होण्यापासून बचाव होतो. पण आपल्या उत्क्रांतीच्या इतिहासात अनेक उत्परिवर्तन (mutations) झाल्यामुळे मानवातील युरिकेस विकर यूरिक अॅसिडवर प्रक्रिया करू शकत नाही. काही संशोधकांचा असा विश्वास आहे की, यूरिक अॅसिडची वाढलेली पातळी फळांमधील साखरेचे रूपांतर चरबीमध्ये करू शकते, ज्यामुळे मानवाच्या पूर्वजांना हिवाळ्यामध्ये जगण्यास आणि मोठ्या मेंदूचा विकास करण्यास मदत झाली.
