टोरांटो : युरोपमधील दोन सर्वांत शक्तिशाली राजघराण्यांच्या मालकीचा असलेला आणि ‘गायब’ झाल्याचे मानला जात असलेला, गोल्फ बॉलच्या आकाराचा ‘फ्लोरेन्टाईन हिरा’ एका धक्कादायक ठिकाणी सापडला आहे. मेडिसी आणि हॅब्सबर्ग राजघराण्यातील हा 137 कॅरेटचा ‘फ्लोरेन्टाईन हिरा’ कॅनडातील एका बँक व्हॉल्टमध्ये सापडला, अशी माहिती ‘न्यूयॉर्क टाईम्स’ने दिली आहे.
दशकांपासून या मौल्यवान रत्नाच्या ‘गहाळ’ होण्याबद्दल अनेक अटकळी लावल्या जात होत्या. लोकांना वाटत होते की, हा हिरा हरवला किंवा चोरीला गेला आहे. पण, हॅब्सबर्ग कुटुंबाने खुलासा केला की, हा हिरा दुसर्या महायुद्धापासून एका तिजोरीत सुरक्षित ठेवलेला होता. या हिर्याचा इतिहास 1918 मध्ये, पहिल्या महायुद्धाच्या शेवटी, जेव्हा ऑस्ट्रियाचे सम्राट चार्ल्स पहिला यांची राजेशाही संपुष्टात आली, तेव्हा सुरू झाला.
चार्ल्स पहिल्यांनी जेव्हा विजनवासात गेले, तेव्हा त्यांनी हा हिरा आणि शतकानुशतके जुनी इतर रत्ने संरक्षणासाठी स्वित्झर्लंडला पाठवली. चार्ल्स पहिल्यांच्या मृत्यूनंतर त्यांची पत्नी महाराणी झिटा ऑफ बोर्बन-पार्मा आणि त्यांची मुले स्पेन आणि नंतर बेल्जियमला स्थलांतरित झाली. 1938 मध्ये नाझींनी ऑस्ट्रिया ताब्यात घेतल्यावर, झिटा आणि तिचा मोठा मुलगा, युवराज ओटो वॉन हॅब्सबर्ग, अॅडॉल्फ हिटलरच्या वाढत्या सत्तेला तीव्र विरोध करत होते. दोन वर्षांनंतर, झिटा यांना पुन्हा युरोप सोडून अमेरिकेकडे पळून जाण्यास भाग पाडले गेले.
कुटुंबातील सदस्यांनी सांगितले की, त्यांनी हे दागिने एका लहान पुठ्ठ्याच्या सुटकेसमध्ये ठेवले होते. अमेरिकेच्या मदतीने हे कुटुंब कॅनडामध्ये पोहोचले आणि क्यूबेकमध्ये स्थायिक झाले. चार्ल्स पहिल्यांचे नातू, कार्ल वॉन हॅब्सबर्ग-लोथरिंगेन यांनी सांगितले, ‘माझ्या आजीला (झिटा) तिथे खूप सुरक्षित वाटले. त्यांना शेवटी श्वास घेता आला. मला वाटते की त्या टप्प्यावर ती छोटी सुटकेस बँक व्हॉल्टमध्ये गेली आणि तिथेच राहिली. आणि त्या बँक व्हॉल्टमध्ये तो हिरा तसाच राहिला.’ झिटा 1953 मध्ये युरोपला परतल्या आणि 1989 मध्ये वयाच्या 96 व्या वर्षी त्यांचे निधन झाले. त्यांनी आयुष्यभर हा प्रतिष्ठित हिरा कॅनडामध्ये ठेवला, ही गोष्ट जगाला माहीत नव्हती. हॅब्सबर्ग-लोथरिंगेन यांनी सांगितले की, त्यांच्या आजीला हिर्याचे महत्त्व माहीत होते.
‘कौटुंबिक महत्त्वाच्या वस्तूंपैकी काही वस्तू मी वाचवल्या याचा तिला खूप आनंद होता,’ असे ते म्हणाले. या हिर्याची सत्यता ख्रिस्तोफ कोचेर्ट यांनी प्रमाणित केली. त्यांच्या फर्मने एकेकाळी ऑस्ट्रियाच्या शाही न्यायालयाचे ज्वेलर्स म्हणून काम पाहिले होते. कोचेर्ट यांनी सांगितले की, हिर्याची कटिंग नमुना ऐतिहासिक स्रोतांमध्ये दर्शविलेल्या चित्रांशी जवळजवळ जुळतो आणि इलेक्ट्रॉनिक टेस्टर वापरूनही त्याची सत्यता निश्चित करण्यात आली. हॅब्सबर्ग कुटुंबाच्या मालकीचा होण्यापूर्वी हा हिरा मूळतः फ्लोरेन्सच्या मेडिसी कुटुंबाचा होता. फ्रान्सिस स्टीफन आणि ऑस्ट्रियाची आर्चडचेस मारिया थेरेसा यांच्या विवाहाद्वारे तो 18 व्या शतकात हॅब्सबर्ग राजघराण्यात दाखल झाला. हॅब्सबर्ग कुटुंब आता या हिर्याचे कॅनडामध्ये प्रदर्शन करण्याची इच्छा व्यक्त करत आहे, ज्या देशाने महाराणीला आणि तिच्या मुलांना आश्रय दिला, त्याबद्दल कृतज्ञता व्यक्त करण्याचा हा एक भाग आहे.
