नवी दिल्ली : हल्ली शहरांमध्ये कामाच्या वेळा, वाहतूक, उशिरा घरी पोहोचणे आणि बदलती जीवनशैली यामुळे रात्री उशिरा जेवणे आता अपवाद राहिलेले नाही. मात्र, हृदयाच्या आरोग्याचा विचार करताना काय खाल्ले याबरोबरच ते कधी खाल्ले, याकडेही लक्ष देणे आवश्यक आहे, असे अलीकडील संशोधनातून समोर येत आहे.
अमेरिकन हार्ट असोसिएशनने २०२५ मध्ये प्रसिद्ध केलेल्या वैज्ञानिक निवेदनानुसार, शरीराचे जैविक घड्याळ, झोप, शारीरिक हालचाल आणि जेवणाच्या वेळा यांचा परस्पर संबंध असतो. विशेषतः, रात्री उशिरा किंवा अनियमित वेळी जेवण्याची सवय शरीराच्या नैसर्गिक चक्राशी विसंगत ठरू शकते आणि त्याचा चयापचयावर परिणाम होऊ शकतो. शरीरातील अनेक प्रक्रिया ठरावीक वेळेनुसार चालतात. दिवसाच्या सुरुवातीला शरीर अन्नातून मिळणारी ऊर्जा वापरण्यास अधिक सक्रिय असते, तर रात्री शरीर विश्रांती आणि झोपेच्या अवस्थेकडे वळत असते.
रात्री उशिरा मोठ्या प्रमाणात जेवण झाल्यास रक्तातील साखरेची पातळी, इन्सुलिनची कार्यक्षमता आणि चरबीच्या चयापचयावर परिणाम होऊ शकतो. अशा सवयींचा दीर्घकाळ संबंध वजन वाढणे, इन्सुलिनचा प्रतिकार, उच्च रक्तदाब आणि हृदयाशी संबंधित जोखमीशी आढळून आला आहे. मात्र, उशिरा जेवणे हेच हृदयरोगाचे थेट कारण आहे, असा निष्कर्ष सध्या काढता येत नाही. यातील अनेक अभ्यास निरीक्षणांवर आधारित आहेत आणि इतर जीवनशैलीचे घटकही त्यावर परिणाम करू शकतात.
रक्तदाबही शरीराच्या जैविक घड्याळाशी संबंधित असतो. साधारणपणे झोपेच्या वेळी रक्तदाब कमी होतो. मात्र, झोपेची वेळ सतत बदलत असेल, रात्री उशिरापर्यंत जागरण होत असेल आणि त्याच वेळी उशिरा जेवण्याची सवय असेल, तर शरीराच्या या नैसर्गिक लयीत व्यत्यय येऊ शकतो. अमेरिकन हार्ट असोसिएशनच्या मते, अनियमित झोप आणि शरीराच्या जैविक घड्याळातील विस्कळीतपणाचा संबंध उच्च रक्तदाब, रक्तातील साखरेतील बिघाड, लठ्ठपणा आणि हृदय व रक्तवाहिन्यांच्या आजाराच्या जोखमीशी आढळतो.
