टोकियो : जपानच्या परिसरातील भूगर्भीय पुनर्रचनेमुळे उत्तर अमेरिकेतील सर्वात प्रसिद्ध आणि महत्त्वाच्या नैसर्गिक आकर्षणांपैकी एक असलेल्या 'ग्रँड कॅनियन'च्या निर्मितीला हातभार लागला असल्याचे एका नवीन संशोधनातून समोर आले आहे. २९ ऑक्टोबर रोजी 'सायन्स' (Science) या प्रतिष्ठित जर्नलमध्ये हे संशोधन प्रसिद्ध झाले आहे.
६ ते ८ दशलक्ष वर्षांपूर्वी मेक्सिकोपासून वेगळे होऊन बाजा द्वीपकल्पाची निर्मिती करणाऱ्या 'गल्फ ऑफ कॅलिफोर्निया' म्हणजेच कॅलिफोर्नियाच्या आखाताच्या जन्माला जपानजवळ हजारो किलोमीटर अंतरावर तयार झालेल्या एका 'डबल सबडक्शन झोन'मुळे गती मिळाली. जपानजवळ घडलेल्या या भूगर्भीय बदलांमुळे पॅसिफिक टेक्टोनिक प्लेटवर ताण पडला आणि टेक्टोनिक बलाचे स्थलांतर झाले. यामुळे कॅलिफोर्नियाचे आखात उघडले गेले आणि अखेरीस 'ग्रँड कॅनियन'च्या निर्मितीचा मार्ग मोकळा झाला. कॅलिफोर्नियाचे आखात हे एका 'रिफ्ट झोन'चे उदाहरण आहे, जिथे भूमीचा भाग एकमेकांपासून दूर सरकतो.
सामान्यतः या प्रक्रियेला ३० ते ८० दशलक्ष वर्षे लागतात, परंतु कॅलिफोर्नियाच्या आखातात ही प्रक्रिया केवळ ६ ते १३ दशलक्ष वर्षांत अत्यंत वेगाने घडली. या जलद प्रक्रियेमुळे केवळ बाजा कॅलिफोर्निया हा भाग पॅसिफिक प्लेटवर गेला असे नाही, तर यामुळे विकसित होत असलेल्या कोलोरॅडो नदीला समुद्रापर्यंत जाण्यासाठी मार्ग मिळाला. याच कोलोरॅडो नदीने पुढे जाऊन समुद्राकडे वाहताना 'ग्रँड कॅनियन'ची अजस्र दरी कोरली. या अभ्यासाचे सह-लेखक आणि टेक्सास विद्यापीठातील जिओफिजिस्ट थॉर्स्टन बेकर यांनी सांगितले, 'ही केवळ एका प्रादेशिक कुतूहलाची गोष्ट नाही, तर मॅन्टल संवहन आणि प्लेट टेक्टोनिक्सच्या जागतिक परस्पर जोडणीची ही एक आठवण आहे.'