नैरोबी : जर तुम्हाला कोणी सांगितले की, जगात अशीही एक जागा आहे, जिथे लग्नानंतर नवरदेव आपल्या पत्नीच्या घरी राहायला जातो, कुटुंबाची ओळख महिलांच्या नावावरून होते आणि वयात येताच पुरुष आपला चेहरा झाकायला सुरुवात करतात, तर कदाचित तुमचा विश्वास बसणार नाही. परंतु, आफ्रिकेतील सहारा वाळवंटात राहणाऱ्या ‘तुआरेग’ जमातीची परंपरा अगदी अशीच आहे. नातेसंबंध आणि कुटुंबाकडे पाहण्याचा यांचा दृष्टिकोन जगापेक्षा पूर्णपणे वेगळा आहे. या जमातीमध्ये मातृसत्ताक पद्धती आहे. तिथे कुटुंबाचा सर्व कारभार स्त्रियांच्याच हातात असतो.
तुआरेग जमातीचे लोक सहारा वाळवंटातील अनेक भागांत राहतात. त्यांना अनेकदा ‘ब्ल्यू पीपल ऑफ द सहारा’ असेही म्हटले जाते; कारण हे लोक निळ्या रंगाचे विशेष कपडे परिधान करतात. त्यांची संस्कृती, पोशाख आणि कुटुंबाशी संबंधित परंपरा जगातील इतर समाजांपेक्षा पूर्णपणे वेगळ्या मानल्या जातात. याच कारणामुळे इतिहासकार आणि प्रवाशांना नेहमीच या जमातीबद्दल उत्सुकता राहिली आहे. या समाजात मुले वयात येऊ लागतात, तेव्हा ते एका विशेष कपड्याने आपला चेहरा झाकण्यास सुरुवात करतात. याला सन्मान आणि परंपरेचा एक भाग मानले जाते. विशेष म्हणजे, महिलांसाठी चेहरा झाकणे बंधनकारक नसते. त्यामुळेच या जमातीबद्दल पहिल्यांदा जाणून घेणारे लोक या परंपरेवर सर्वाधिक आश्चर्य व्यक्त करतात.
या समाजाचे सर्वात मोठे वैशिष्ट्य म्हणजे, येथे महिलांना कुटुंबात अत्यंत महत्त्वाचे व मजबूत स्थान दिले जाते. जमिनी, घर आणि पशुधन यासारखी मालमत्ता महिलांच्या नावावर असते. कुटुंबाची ओळखही आईच्या बाजूने पुढे चालते. याच कारणामुळे या समाजाला ‘मातृसत्ताक समाज’ म्हटले जाते. येथे महिलांचे मत आणि त्यांच्या सन्मानाला खूप महत्त्व दिले जाते. जगातील बहुतांश समाजात लग्नानंतर मुलगी आपल्या पतीच्या घरी जाते. मात्र, तुआरेग समाजात याउलट परंपरा पाहायला मिळते. लग्नानंतर पुरुष आपल्या पत्नीच्या घरी राहायला जातो. नातेसंबंध जपण्याची ही पद्धत या समाजाला जगापेक्षा एक वेगळी ओळख देते आणि याच गोष्टीमुळे हा समाज नेहमीच चर्चेत राहतो.
