लंडन : अंतराळ विज्ञानाच्या इतिहासात ‘हॅलेचा धूमकेतू’ हा अत्यंत प्रसिद्ध आहे. आजवर या धूमकेतूच्या परिभ्रमणाचा शोध लावण्याचे श्रेय ब्रिटिश खगोलशास्त्रज्ञ एडमंड हॅले यांना दिले जात होते. मात्र, एका नवीन संशोधनानुसार, एडमंड हॅले यांच्या 600 वर्षांपूर्वीच एका इंग्रज साधूने (मंक) या धूमकेतूचा आवर्ती काळ (पिरिऑडिक ऑर्बिट) ओळखला असावा, असा दावा करण्यात आला आहे.
मालमेसबरी येथील एयल्मर (ज्यांना एथेलमेर म्हणूनही ओळखले जाते) नावाच्या एका इंग्रज साधूने सन 1066 मध्येच या धूमकेतूचा संबंध 989 मधील निरीक्षणाशी जोडला होता. एयल्मर हे त्यांच्या विमान उड्डाणाच्या धाडसी प्रयोगासाठी ओळखले जातात. ग्रीक दंतकथांनुसार ‘डेडलस’च्या कथेने प्रेरित होऊन त्यांनी स्वतः पंख तयार करून एका टॉवरवरून उडी मारली होती, ज्यात त्यांचे दोन्ही पाय मोडले होते. विमान उड्डाणासोबतच त्यांना ज्योतिष आणि खगोलशास्त्रातही रस होता. नेदरलँडस्मधील लायडेन विद्यापीठाचे खगोलशास्त्रज्ञ सायमन पोर्टेगीज झ्वार्ट यांच्या मते, एयल्मर यांनी लहानपणी 989 मध्ये हा धूमकेतू पाहिला होता आणि त्यानंतर 1066 मध्ये जेव्हा तो पुन्हा दिसला, तेव्हा त्यांनी या दोन्ही घटनांमधील दुवा ओळखला होता.
12 व्या शतकातील इतिहासकार विल्यम ऑफ मालमेसबरी यांच्या नोंदीनुसार, 1066 मध्ये धूमकेतू पाहून एयल्मर उद्गारले होते की : ‘तू आलास तर... तुला पाहून बराच काळ लोटला आहे; पण आता तू अधिक भयानक दिसत आहेस, कारण तू माझ्या मातृभूमीचा नाश घेऊन येत आहेस.’ त्यावेळी इंग्लंडमध्ये राजा एडवर्ड द कन्फेसर यांच्या निधनानंतर उत्तराधिकाराचे संकट निर्माण झाले होते. जर या नोंदी अचूक असतील, तर एडमंड हॅले यांनी 1705 मध्ये केलेल्या दाव्याच्या कित्येक शतके आधीच एयल्मर यांना या धूमकेतूच्या पुनरागमनाची जाणीव झाली होती. जरी या धूमकेतूला एडमंड हॅले यांचे नाव दिले गेले असले तरी, मानवी इतिहासात अनेक संस्कृतींनी आणि जिज्ञासू व्यक्तींनी या ‘चमकणार्या तार्याचा’ मागोवा घेतला होता. एयल्मर यांचे हे निरीक्षण खगोलशास्त्राच्या इतिहासाला नवी कलाटणी देणारे ठरू शकते.
हॅलेच्या धूमकेतूचा इतिहास
परिभ्रमण काळ : हा धूमकेतू दर 72 ते 80 वर्षांनी पृथ्वीवरून दिसतो.
पहिली नोंद : याची पहिली संभाव्य नोंद इसवी सन पूर्व 239 मध्ये चिनी कागदपत्रांमध्ये आढळते.
ऐतिहासिक महत्त्व : 1066 मध्ये विल्यम द कॉन्करर यांनी जेव्हा इंग्लंडवर आक्रमण केले, तेव्हाही हा धूमकेतू दिसला होता, ज्याची नोंद प्रसिद्ध ‘बायू टॅपेस्ट्री’वर करण्यात आली आहे.
