अंगोला : आग्नेय अंगोलातील नकांगाला जमातीची एक विलक्षण लोककथा आहे. एका दिवशी कळपातून दूर गेलेल्या छोट्या हत्तीने नदीकाठी आपली कात टाकली आणि त्यातून एक स्त्री प्रकट झाली. त्या स्त्री आणि एका शिकार्याच्या संयोगातून नकांगाला लोकांची उत्पत्ती झाली, असा त्यांचा विश्वास आहे. त्यामुळे हत्ती हे त्यांच्यासाठी केवळ प्राणी नसून पवित्र पूर्वज आहेत. मात्र अनेक दशकांपासून हे लोक जणू हत्तींचे रक्षण करत होते. कारण, हे हत्ती कुणालाही दिसत नव्हते.
1975 पासून सुरू झालेल्या 27 वर्षांच्या यादवी युद्धामुळे अंगोलातील दुर्गम उंच पठार पूर्णपणे जगापासून तुटले. इंग्लंडइतक्या विशाल या भागात मानवी वस्ती जवळपास नव्हती. त्यामुळे जगातील सर्वात मोठा स्थलजीव हत्ती येथे लपून राहू शकले. दक्षिण आफ्रिकेतील संशोधक स्टीव्ह बॉयेस यांनी या ‘गूढ’ हत्तींचा शोध घेण्यासाठी दशकभर प्रयत्न केले. त्यांनी कॅमेरा ट्रॅप, सेन्सर, हेलिकॉप्टर सर्व वापरले, पण हत्तींचा ठोस पुरावा मिळत नव्हता.
‘हत्तीच्या भुताच्या’ शोधाची कहाणी
जर्मन दिग्दर्शक वर्नर हर्जोग यांनी या शोधावर आधारित ‘घोस्ट एलिफंट’ हा माहितीपट तयार केला. यात बॉयेस आणि नामिबिया-अंगोलातील पारंपरिक ट्रॅकर्सच्या मदतीने अखेर या हत्तींचा शोध लागतो. तंत्रज्ञान अपयशी ठरले, पण स्थानिक ट्रॅकर्सच्या कौशल्यामुळे 2024 मध्ये बॉयेस यांना प्रत्यक्ष 12 फूट उंच प्रचंड हत्ती दिसला. हा हत्ती इतर आफ्रिकन हत्तींपेक्षा वेगळा असल्याचे दिसून आले.
विज्ञानाने दिला पुरावा
डीएनए नमुन्यांच्या अभ्यासातून हे स्पष्ट झाले की हे हत्तींचे भूत आफ्रिकेतील इतर हत्तींपेक्षा पूर्णपणे वेगळे आहेत. अनेक पिढ्यांपासून ते एकाकी राहिले आहेत.
या भागाला स्थानिक भाषेत ‘लिसिमा लीआ म्वोनो’ म्हणजे ‘जीवनाचा स्रोत’ असे म्हटले जाते. येथून ओकावांगो नदी उगम पावते, जी संपूर्ण परिसंस्थेसाठी अत्यंत महत्त्वाची आहे. जानेवारी 2026 मध्ये या प्रदेशाला रामसर करारांतर्गत आंतरराष्ट्रीय महत्त्वाचे वेटलँड घोषित करण्यात आले.
आता या हत्तींच्या संरक्षणासाठी आणि परिसंस्थेच्या जतनासाठी मोठे प्रयत्न सुरू आहेत.स्टीव्ह बॉयेस यांनी ‘लिसिमा फाऊंडेशन’ स्थापन करून स्थानिक समुदायांसह संवर्धनाची जबाबदारी घेतली आहे.
अंगोलाच्या या अरण्यातील हत्तींच्या भुताचा शोध हा केवळ एक वैज्ञानिक यश नाही, तर तो मानव, निसर्ग आणि परंपरेच्या नात्याचा पुनर्शोध आहे. नकांगाला लोकांसाठी हे हत्ती आजही पूर्वज आहेत आणि आता जगासाठी ते जपण्याची एक अमूल्य संपत्ती ठरले आहेत.
