कॅनबेरा : ऑस्ट्रेलिया सध्या पाण्याच्या भीषण टंचाईचा सामना करत आहे. यामध्ये सर्वाधिक म्हणजे देशातील एकूण पाण्याच्या पुरवठ्यापैकी ७० टक्के पाणी एकट्या शेतीसाठी वापरले जाते. प्रदीर्घ काळ पडणाऱ्या दुष्काळामुळे ही समस्या अधिकच गंभीर बनली आहे. या समस्येवर मात करण्यासाठी आणि पाण्याचा साठा वाचवण्यासाठी ऑस्ट्रेलियात एका नव्या प्रकारचे ‘फ्लोटिंग सोलर पॅनेल’ (पाण्यावर तरंगणारे सौर पॅनेल) तयार करण्यात आले आहे, जे पाणी वाचवण्यासोबतच विजेची गरजही भागवणार आहे.
या नवीन तंत्रज्ञानाला ‘फ्लोटिंग फोटोव्होल्टिक्स’ (FPV) असे म्हटले जाते. हे सोलर पॅनेल देशातील धरणे आणि जलाशयांवर बसवले जाऊ शकतात. विशेष म्हणजे, हे पॅनेल्स पाण्याच्या स्त्रोतावर एका छतासारखे काम करतात आणि पाण्याचा पृष्ठभाग झाकून बाष्पीभवन (Evaporation - पाण्याचे वाफेत रूपांतर होणे) रोखतात. यासोबतच, सामान्य सोलर पॅनेलप्रमाणेच हे पॅनेल्स पॉवर ग्रीडला सौरऊर्जा (बिजली) देखील पुरवतात. या नवीन तंत्रज्ञानामध्ये प्रचंड प्रमाणात पाणी वाचवण्याची क्षमता आहे. संपूर्ण ऑस्ट्रेलियातील धरणे आणि जलाशयांमधून दरवर्षी सुमारे १४०० गिगालिटर पाणी वाफेच्या स्वरूपात हवेत उडून जाते. ‘ब्लूमबर्ग’च्या रिपोर्टनुसार, हे पॅनेल्स बनवणाऱ्या एका कंपनीचा दावा आहे की, या तंत्रज्ञानामुळे पाण्याचे बाष्पीभवन निम्म्याहून अधिक प्रमाणात कमी केले जाऊ शकते. देशात पाणी वाचवण्याच्या या मोहिमेसाठी ‘ऑस्ट्रेलियन रिन्यूएबल एनर्जी एजन्सी’ने एका उपक्रमात ८.५ दशलक्ष डॉलर्सची गुंतवणूक केली आहे.
२०२६ पर्यंत सिंचन क्षेत्रात आणि शेतांमध्ये अशा प्रकारचे अधिकाधिक फ्लोटिंग सोलर पॅनेल्स लावणे हे या उपक्रमाचे उद्दिष्ट आहे. ऑस्ट्रेलियातील ‘व्हॅनॉन वॉटर’कडे सध्या देशातील सर्वात मोठ्या फ्लोटिंग सोलर पॅनेल यंत्रणांपैकी एक आहे. दक्षिण व्हिक्टोरियातील वॉर्नम्बूल येथील ब्रायर्ली बेसिनवर उभारलेली ही यंत्रणा दरवर्षी ६,००,००० किलोवॅट-तासापेक्षा (kWh) जास्त नूतनीकरणक्षम वीज तयार करते. या नेटवर्कमध्ये लावलेले १२६० पॅनेल्स केवळ वरून येणारा थेट सूर्यप्रकाशच घेत नाहीत, तर खालील पाण्याच्या पृष्ठभागावरून परावर्तित होऊन येणारा प्रकाशही शोषून घेतात. हे पॅनेल्स लावल्यापासून त्यांनी दरवर्षी सुमारे ६०० टन प्रदूषणकारी वायूंचे उत्सर्जन कमी करण्यास मदत केली आहे. तसेच, ‘गिप्सलँड वॉटर’ने देखील ६४४ फ्लोटिंग सोलर पॅनेल्स लावले असून, ते त्या भागात दररोज ९० घरांना पुरेल एवढी वीज तयार करत आहेत.
पाणी आणि पर्यावरण दोन्हीसाठी फायदेशीर
फ्लोटिंग सोलर पॅनेल्सचे एक मोठे वैशिष्ट्य म्हणजे ते पाण्याचा पृष्ठभाग पूर्णपणे झाकत नाहीत. बाष्पीभवन रोखणाऱ्या इतर काही जुन्या तंत्रज्ञानामध्ये पाण्याचा स्त्रोत पूर्णपणे झाकला जात असे, ज्यामुळे पाण्यात ‘शेवाळ’ वाढण्याचा धोका असायचा. परंतु, या नव्या तंत्रज्ञानामुळे शेवाळ वाढण्याचा धोका राहत नाही आणि पाणी स्वच्छ राहते. या असंख्य पर्यावरणीय फायद्यांमुळेच हे तरंगणारे सौर पॅनेल्स आता केवळ ऑस्ट्रेलियाच्याच नव्हे, तर जर्मनी, कॅलिफोर्निया आणि जगातील इतर देशांच्या भविष्यातील ऊर्जा योजनांचा एक अत्यंत महत्त्वाचा भाग बनत चालले आहेत.
