बीजिंग : चीनच्या ‘आईन्स्टाईन प्रोब’ या अत्याधुनिक उपग्रहाने अंतराळात एका अत्यंत गूढ आणि शक्तिशाली वैश्विक स्फोटाची नोंद केली आहे. हा स्फोट नेमका कशामुळे झाला किंवा यामागे कोणते खगोलशास्त्रीय कारण आहे, याचा उलगडा करण्यात शास्त्रज्ञांना अजूनही यश आलेले नाही. या घटनेने जगभरातील खगोलशास्त्रज्ञांचे लक्ष वेधून घेतले आहे.
हा रहस्यमय स्फोट एका ‘ट्रान्झिएंट’ म्हणजेच अचानक चमकणाऱ्या आणि नष्ट होणाऱ्या खगोलीय घटनेच्या रूपात समोर आला आहे. अंतराळातील क्ष-किरण टिपण्यासाठी विशेषतः तयार करण्यात आलेल्या आईन्स्टाईन प्रोब उपग्रहाने या शक्तिशाली ऊर्जेचे तरंग टिपले आहेत. संशोधकांनी दिलेल्या माहितीनुसार, हा स्फोट अंतराळातील एका अत्यंत शांत वाटणाऱ्या भागात झाला. तेथे अचानक क्ष-किरणांचा एक प्रचंड झोत निर्माण झाला, जो काही काळासाठी अत्यंत प्रखरतेने चमकला आणि नंतर हळूहळू नाहीसा झाला. हे वर्तन इतर सामान्य वैश्विक स्फोटांपेक्षा (जसे की सुपरनोव्हा किंवा ताऱ्यांचा मृत्यू) पूर्णपणे वेगळे होते. खगोलशास्त्रज्ञांना पडलेला सर्वात मोठा प्रश्न म्हणजे या स्फोटाचे नेमके उगमस्थान काय आहे? सामान्यतः जेव्हा कृष्णविवर एखाद्या ताऱ्याला गिळंकृत करते किंवा दोन न्यूट्रॉन ताऱ्यांची टक्कर होते, तेव्हा अशा प्रकारचे प्रचंड ऊर्जा स्त्रोत तयार होतात. परंतु, या विशिष्ट स्फोटातून निघणाऱ्या ऊर्जेची वैशिष्ट्ये सध्या माहीत असलेल्या कोणत्याही सिद्धांताशी जुळत नाहीत.
शास्त्रज्ञांच्या मते, हा स्फोट अंतराळातील एखाद्या पूर्णपणे अज्ञात अशा खगोलीय प्रक्रियेचा परिणाम असू शकतो किंवा हा एका अशा प्रकारच्या ताऱ्याचा मृत्यू असू शकतो, जो विज्ञानाने आजवर कधीही पाहिला नाही. चीनने काही काळापूर्वीच प्रक्षेपित केलेला ‘आईन्स्टाईन प्रोब’ उपग्रह अंतराळातील अशा अचानक घडणाऱ्या हिंसक घटनांचा शोध घेण्यासाठी डिझाईन करण्यात आला आहे. यासाठी या उपग्रहात लॉबस्टरच्या डोळ्यांप्रमाणे काम करणारे विशेष ‘वाईड-फील्ड एक्स-रे टेलिस्कोप’ बसवण्यात आले आहेत, जे एकाच वेळी आकाशाच्या मोठ्या भागावर नजर ठेवू शकतात. या उपग्रहाने शोधून काढलेली ही रहस्यमय घटना विश्वाच्या न पाहिलेल्या आणि न समजलेल्या बाजूवर प्रकाश टाकणारी ठरली आहे. आता जगभरातील इतर शक्तिशाली दुर्बिणींच्या मदतीने या स्फोटाच्या अवशेषांचा आणि त्यातून निर्माण झालेल्या तरंगांचा अधिक सखोल अभ्यास केला जात आहे.
