वॉशिंग्टन : सुमारे ६.६ कोटी वर्षांपूर्वी पृथ्वीवर आदळलेल्या एका विनाशकारी लघुग्रहाने डायनासोरचे अस्तित्व कायमचे मिटवले. मात्र, या महाविनाशातून वाचून सस्तन प्राण्यांनी पृथ्वीवर आपले वर्चस्व कसे स्थापन केले, यामागील एका रंजक सिद्धांताला नवीन शास्त्रीय पुराव्यांमुळे पुन्हा एकदा बळ मिळाले आहे. संशोधकांच्या मते, या काळात मोठ्या प्रमाणावर पसरलेल्या बुरशीने सस्तन प्राण्यांच्या उत्क्रांतीत महत्त्वाची भूमिका बजावली असावी.
लघुग्रह पृथ्वीवर आदळल्यानंतर जगभर धूलिकण आणि धुराचे लोट पसरले, ज्यामुळे सूर्यप्रकाश काही वर्षांसाठी रोखला गेला. झाडे-झुडपे नष्ट झाली आणि प्रचंड थंडी पसरली. या परिस्थितीमुळे ‘शीत-रक्ती’ असणारे डायनासोर आणि इतर प्राणी अन्नाभावी व आजारांमुळे नष्ट झाले. मात्र, संपूर्ण पृथ्वीवर कुजणाऱ्या वनस्पती आणि प्राण्यांचे अवशेष साचल्यामुळे बुरशी आणि भूछत्रांचा अभूतपूर्व उद्रेक झाला. या ‘बुरशीच्या साम्राज्यात’ दोन मुख्य घटकांमुळे सस्तन प्राणी टिकून राहू शकले : उबदार शरीर आणि प्रतिकारशक्ती. सस्तन प्राणी ‘उष्ण-रक्ती’ असतात. त्यांचे शरीराचे तापमान जास्त असल्याने बुरशीजन्य संसर्गाचा त्यांच्यावर सहज परिणाम होत नव्हता, तर थंड शरीराच्या प्राण्यांना या संसर्गाने ग्रासले. अन्नाचा पर्याय : वनस्पती नष्ट झालेल्या काळात सस्तन प्राण्यांनी बुरशी आणि कीटकांना आपले अन्न बनवले. नुकत्याच झालेल्या सूक्ष्मजीवशास्त्र आणि भूगर्भीय अभ्यासातील नव्या अवशेषांवरून असे दिसून आले आहे की, डायनासोर नष्ट झाल्यानंतरच्या काळात जगभरातील मातीत बुरशीचे बीजाणू प्रचंड प्रमाणात वाढले होते. या नव्या पुराव्यांमुळे वैज्ञानिक वर्गात या सिद्धांताची पुनर्निरीक्षण सुरू झाले असून, सस्तन प्राण्यांचे पृथ्वीवरील युग सुरू होण्यात बुरशीचा अप्रत्यक्ष पण अत्यंत महत्त्वाचा वाटा होता यावर शिक्कामोर्तब होत आहे.
