वॉशिंग्टन : फुटबॉलपटू, बॉक्सर किंवा डोक्याला वारंवार गंभीर दुखापत झालेल्या व्यक्तींमध्ये आढळणाऱ्या ‘क्रोनिक ट्रॉमॅटिक एन्सेफॅलोपॅथी’ (सीटीई) या मेंदूच्या गंभीर आजाराचे निदान आतापर्यंत केवळ मृत्यूनंतरच मेंदूची तपासणी करून करता येत होते; मात्र अल्झायमर आजाराशी संबंधित असलेल्या एका विषारी प्रथिनाचे (प्रोटिन) मोजमाप करून जिवंतपणीच या आजाराचे निदान करण्याचा महत्त्वाचा सुगावा शास्त्रज्ञांना लागला आहे.
‘सीटीई’ निदानातील मोठे आव्हान
डोक्याला वारंवार मार बसल्यामुळे होणाऱ्या सीटीई आजारात रुग्णाची स्मरणशक्ती कमी होणे आणि स्वभावात अचानक बदल होणे अशी लक्षणे दिसतात; परंतु इतर अनेक मेंदूच्या आजारांमध्येही अशीच लक्षणे दिसून येत असल्याने डॉक्टर केवळ लक्षणांवरून सीटीईचे अचूक निदान करू शकत नाहीत. आतापर्यंत मृत्यूनंतर मेंदूचे शवविच्छेदन (ऑटॉप्सी) केल्यावरच या आजाराची खात्री पटत असे.
संशोधनातील नवा आणि अनपेक्षित शोध
सेंट लुईस येथील वॉशिंग्टन युनिव्हर्सिटीच्या संशोधकांनी अल्झायमरवर अभ्यास करताना हा नवा शोध लावला आहे. मेंदूतील मज्जापेशींना (न्यूरॉन्स) आधार देणारे ‘टाऊ’ नावाचे प्रथिन अल्झायमरमध्ये विकृत होऊन पेशींमध्ये गुंतागुंत निर्माण करते. शास्त्रज्ञ शवविच्छेदनाच्या नमुन्यांचा वापर करून 'eMTBR-tau243' नावाच्या टाऊ प्रथिनाच्या एका तुकड्याचा अभ्यास करत होते. यावेळी त्यांना एका रुग्णाच्या नमुन्यात या बायोमार्करची पातळी अत्यंत उच्च आढळली, जरी त्या व्यक्तीला अल्झायमर नसून डोक्याला झालेल्या दुखापतींचा इतिहास होता.
भविष्यातील उपचारांसाठी आशादायक पाऊल
या अनपेक्षित निष्कर्षामुळे शास्त्रज्ञांना सीटीई आणि अल्झायमरमधील प्रथिनांच्या समानतेचा मोठा दुवा मिळाला आहे. जर रक्ताच्या किंवा मेंदूच्या द्रवाच्या चाचणीद्वारे जिवंत व्यक्तींमध्ये या विशिष्ट प्रथिनाचे प्रमाण मोजता आले, तर खेळाडू आणि सैन्यदलातील जवानांमध्ये होणाऱ्या मेंदूच्या दुखापतींचे लवकर निदान करून वेळेवर उपचार सुरू करणे शक्य होणार आहे.