नवी दिल्ली : आपले शरीर तंदुरुस्त, मजबूत आणि निरोगी ठेवण्यासाठी विविध जीवनसत्त्वे आणि खनिजांची अत्यंत आवश्यकता असते. यामध्ये कॅल्शियम हा शरीरासाठी सर्वात महत्त्वाचा घटक मानला जातो. कॅल्शियम केवळ दात आणि हाडे मजबूत ठेवण्यासाठीच नव्हे, तर स्नायूंचे कार्य, चेतासंस्था आणि हृदयाच्या ठोक्यांचे नियंत्रण सुरळीत राहण्यासाठीही अत्यंत आवश्यक आहे.
तज्ज्ञांच्या मते, शरीरात कॅल्शियमची कमतरता निर्माण झाल्यास त्याला ‘हायपोकॅल्सेमिया’ (Hypocalcemia) असे म्हटले जाते. वेळीच काळजी न घेतल्यास यामुळे गंभीर आजारांचा सामना करावा लागू शकतो. कॅल्शियमच्या कमतरतेचे होणारे गंभीर दुष्परिणाम (तोटे : १) हाडे ठिसूळ होणे (ऑस्टिओपोरोसिस) : कॅल्शियमच्या अभावामुळे हाडांची घनता कमी होते. यामुळे हाडे कमकुवत व ठिसूळ बनतात, ज्याला ‘ऑस्टिओपोरोसिस’ म्हणतात. परिणामी, अगदी लहानशा अपघातातही हाड मोडण्याचा (Fracture) धोका वाढतो.
२) दात कमकुवत होणे : दात किडणे, हिरड्या कमजोर होणे, दात हलणे किंवा वेळेआधीच पडणे ही कॅल्शियम कमी पडल्याची मुख्य लक्षणे आहेत. ३) स्नायूंचे दुखणे व पेटके (Cramps) : हात-पाय किंवा मांड्यांचे स्नायू वारंवार दुखणे, स्नायूंमध्ये पेटके (Cramps) येणे आणि पाय किंवा हातांना सुन्‍नपणा येणे या समस्या उद्‌भवतात.
४) सततचा आळस व थकवा : पुरेशी झोप घेऊनही सतत थकवा जाणवणे, ऊर्जा कमी वाटणे आणि कामात लक्ष न लागणे ही लक्षणे दिसू शकतात. ५) नखे व केस कमजोर होणे : नखे अचानक तुटणे किंवा कोरडी पडणे, तसेच केस जास्त प्रमाणात गळणे यावरही कॅल्शियमच्या कमतरतेचा थेट परिणाम होतो. दूध, दही, ताक, चीज आणि पनीर हे कॅल्शियमचे सर्वात मोठे आणि उत्तम स्रोत आहेत. रोज एक ते दोन ग्लास दूध पिणे अत्यंत फायदेशीर ठरते. पालक, मेथी, शेवग्याची पाने, ब्रोकोली आणि कोबी यामध्ये भरपूर प्रमाणात कॅल्शियम असते. केवळ कॅल्शियमयुक्त आहार घेऊन चालत नाही, तर शरीर ते कॅल्शियम शोषून घेण्यासाठी ‘व्हिटॅमिन डी’ची अत्यंत गरज असते. त्यामुळे दररोज सकाळी १५ ते २० मिनिटे कोवळ्या उन्हात बसणे आरोग्यासाठी फायदेशीर ठरते.