न्यूयॉर्क : बर्मी अजगरासारखे महाकाय साप आपली शिकार अख्खी गिळंकृत करतात, पण ते हाडांसारखे कठीण भाग कसे पचवतात, हा प्रश्न अनेक वर्षांपासून शास्त्रज्ञांना पडला होता. आता एका नव्या संशोधनातून या रहस्याचा उलगडा झाला आहे. अजगराच्या आतड्यात असलेल्या काही विशेष पेशी या कामात महत्त्वाची भूमिका बजावतात, असे संशोधकांना आढळून आले आहे. या पेशी शिकारीच्या हाडांमधून मिळणारे कॅल्शियम शोषून घेतात आणि त्यावर प्रक्रिया करतात.
हे संशोधन 25 जून रोजी ‘जर्नल ऑफ एक्सपेरिमेंटल बायोलॉजी’मध्ये प्रकाशित झाले आहे. बर्मी अजगर सहसा पक्षी आणि लहान सस्तन प्राण्यांची शिकार करतात. मात्र, त्यांना रोज खाण्याची गरज नसते. एकदा शिकार गिळली की, ते अनेक दिवस ती पचवत बसतात आणि त्यानंतरच पुन्हा शिकारीसाठी बाहेर पडतात. या पचनक्रियेचा एक महत्त्वाचा भाग म्हणजे शिकारीच्या हाडांचे विघटन करणे. हाडांमधून अजगराच्या शरीराला आवश्यक कॅल्शियम मिळते, पण अजगर हे सर्व कॅल्शियम वापरू शकत नाहीत. ‘आम्हाला हेच ओळखायचे होते की, आतड्यांच्या आवरणातून होणारे कॅल्शियमचे हे प्रचंड शोषण ते कसे पचवतात आणि कसे मर्यादित ठेवतात,’ असे या अभ्यासाचे सहलेखक आणि फ्रान्समधील माँटपेलियर विद्यापीठाचे जीवशास्त्रज्ञ जेहान-हर्वे लिग्नॉट यांनी एका निवेदनात म्हटले आहे. हे समजून घेण्यासाठी, संशोधकांनी बर्मी अजगरांना तीन वेगवेगळ्या प्रकारचा आहार दिला : पहिला गट : संपूर्ण शिकार (नियमित आहार), दुसरा गट : हाडे नसलेली शिकार (कमी-कॅल्शियम आहार)
तिसरा गट : हाडे नसलेली शिकार आणि कॅल्शियम पूरक (सप्लिमेंट). काही काळानंतर, प्रत्येक गटातील सापांच्या आतड्यांवर झालेल्या परिणामांचा अभ्यास करण्यात आला. अभ्यासात असे दिसून आले की, अजगराच्या आतड्यांच्या अस्तरातील अरुंद आणि विशेष पेशी हाडे पचवण्यात महत्त्वाची भूमिका बजावतात. ज्या सापांनी संपूर्ण शिकार किंवा कॅल्शियम पूरक आहार घेतला होता, त्यांच्या या पेशींमध्ये कॅल्शियम, लोह आणि फॉस्फरसचे कण आढळून आले. मात्र, ज्या सापांनी फक्त हाडे नसलेली शिकार खाल्ली होती, त्यांच्या पेशींमध्ये हे कण नव्हते. यावरून संशोधकांनी असा निष्कर्ष काढला आहे की, ज्या कॅल्शियमचे शोषण अजगर करू शकत नाहीत, त्याला शरीराबाहेर टाकण्यात या पेशी मदत करतात. संशोधकांनी आपल्या अहवालात लिहिले आहे की, ‘या पेशी अतिरिक्त कॅल्शियमला कणांमध्ये गोळा करून न पचलेल्या इतर घटकांसोबत विष्ठेद्वारे बाहेर टाकत असाव्यात.’
