वॉशिंग्टन : पॅसिफिक महासागरातील प्रसिद्ध गॅलापागोस बेटांच्या आसपास वावरणारे महाकाय देवमासे अचानक दिसेनासे झाले आहेत. संशोधकांनी केलेल्या एका नव्या अभ्यासानुसार, महासागरातील पाण्याच्या तापमानात अनपेक्षितपणे होत असलेल्या वाढीमागे म्हणजेच ‘अल निनो’ प्रक्रियेचा हात असावा, असा अंदाज वैज्ञानिकांनी वर्तवला आहे.
गॅलापागोस सायन्स सेंटर आणि इतर संशोधन संस्थांच्या पथकाने या बेटांच्या परिसरात देवमाशांचा शोध घेण्यासाठी एक मोठी मोहीम हाती घेतली होती. या मोहिमेदरम्यान संशोधकांनी अशा भागांचे सर्वेक्षण केले, जिथे यापूर्वी मोठ्या प्रमाणावर देवमासे निदर्शनास येत असत. एवढेच नव्हे तर त्यांना सॅटेलाइट टॅग बसवण्याचे नियोजनही होते. परंतु, सलग नऊ महिने शोध घेऊनही संपूर्ण मोहिमेत संशोधकांना एकही देवमासा पाहता आला नाही किंवा टॅग करता आला नाही. यापूर्वी कधीही इतक्या दीर्घकाळात देवमासे पूर्णपणे गायब झाल्याची नोंद झालेली नाही.
वैज्ञानिकांच्या मते, ‘अल निनो’च्या तीव्र प्रभावामुळे पॅसिफिक महासागरातील पाण्याचे तापमान विक्रमी पातळीवर पोहोचले आहे. महासागरातील या असाधारण उष्णतेमुळे सागरी परिसंस्थेत मोठे बदल झाले आहेत. देवमाशांसाठी मुख्य अन्न असलेल्या घटकांवर आणि त्यांच्या प्रवासाच्या मार्गावर या बदलांचा विपरीत परिणाम झाला असावा. अतिशय उष्ण झालेले पाणी देवमाशांसाठी एक प्रकारे ‘तापमान अडथळा’ (Temperature barrier) ठरले असावे, ज्यामुळे त्यांनी आपले नेहमीचे मार्ग बदलले आहेत. जरी या तीव्र शोधमोहिमेदरम्यान देवमासे आढळले नसले, तरी याचा अर्थ त्यांनी गॅलापागोस बेटांकडे येणे पूर्णपणे बंद केले आहे, असे तातडीने म्हणता येणार नाही, असे तज्ज्ञांचे म्हणणे आहे. हा देवमाशांच्या मृत्यूचा सामूहिक सोहळा नसून त्यांच्या स्थलांतराच्या मार्गात झालेला तात्कालिक बदल असण्याची शक्यता अधिक आहे. तरीही, या हवामान बदलाला आणि अल निनोच्या तीव्र स्थितीला संपूर्ण सागरी परिसंस्था कशी प्रतिसाद देते, यावर संशोधकांचे बारीक लक्ष केंद्रित झाले आहे.