वॉशिंग्टन : अल्झायमर या स्मृतिभ्रंशाच्या आजाराचे निदान करण्यासाठी आतापर्यंत मेंदूचे गुंतागुंतीचे स्कॅन किंवा पाठीच्या कण्यातून द्रव (Cerebrospinal Fluid) काढण्यासारख्या वेदनादायी चाचण्यांवर अवलंबून राहावे लागत होते. मात्र, अलीकडेच विकसित करण्यात आलेल्या अल्झायमर रक्तचाचण्यांमुळे निदानाची ही संपूर्ण पद्धत बदलून जात आहे. यामुळे आता केवळ एका साध्या रक्तचाचणीद्वारे या आजाराचे अचूक निदान करणे शक्य होत आहे.
अल्झायमरचा आजार जडल्यावर मेंदूमध्ये ‘अमायलॉईड बीटा’ (Amyloid Beta) आणि ‘टाऊ’ (Tau / p-tau217) नावाची प्रथिने जमा होऊ लागतात. हे घटक मेंदूतून हळूहळू रक्तात शोषले जातात. या नव्या रक्तचाचणीद्वारे रक्तातील या विशिष्ट बायोमार्कर्सची पातळी मोजली जाते, ज्यामुळे मेंदूत अल्झायमरचे थर साचत आहेत की नाही, हे स्पष्ट होते. स्वीडनमधील लुंड युनिव्हर्सिटीने केलेल्या अभ्यासानुसार, या रक्तचाचण्यांचे निष्कर्ष तब्बल ८८ टक्के ते ९२ टक्के अचूक आढळले आहेत. याउलट, पारंपरिक क्लिनिकल तपासण्यांद्वारे प्राथमिक आरोग्य केंद्रांमध्ये केवळ ६१ टक्के रुग्णांचेच अचूक निदान होत असे. त्यामुळे या चाचणीमुळे डॉक्टरांना आजाराची अचूक ओळख पटवणे सोपे झाले आहे. अल्झायमरच्या उपचारांमध्ये वेळेला अत्यंत महत्त्व असते. पूर्वी निष्णात डॉक्टरांची अपॉईंटमेंट मिळवणे, महागड्या पीईटी (PET) स्कॅन आणि पाठीच्या मणक्यातील द्रव चाचण्यांच्या प्रक्रियेत महिन्यांचा किंवा वर्षाचा वेळ निघून जात असे. तोपर्यंत मेंदूचे मोठे नुकसान झालेले असायचे. आता साध्या रक्तचाचणीमुळे प्राथमिक आरोग्य केंद्रातच प्राथमिक निदान तातडीने शक्य होणार आहे. अलीकडच्या काळात अल्झायमरची तीव्रता कमी करणारी नवीन औषधे (उदा. Lecanemab, Donanemab) उपलब्ध झाली आहेत. ही औषधे आजाराच्या सुरुवातीच्या टप्प्यात दिल्यासच जास्त प्रभावी ठरतात. रक्तचाचणीमुळे आजाराची लक्षणे गंभीर होण्यापूर्वीच रुग्णांवर उपचार सुरू करणे शक्य होत आहे. वयाची ५५ किंवा त्याहून अधिक वर्षे ओलांडलेल्या आणि स्मृतिभ्रंशाची (विसरभोळेपणा) सुरुवातीची लक्षणे दिसणाऱ्या व्यक्तींसाठी ही चाचणी उपयुक्त आहे. रक्तचाचणी हा निदानाचा एक अत्यंत मजबूत आधार आहे. तथापि, डॉक्टर रुग्णाची वैद्यकीय पार्श्वभूमी, कौटुंबिक इतिहास आणि मानसिक चाचण्यांचा एकत्रित विचार करूनच अंतिम निष्कर्ष काढतात. थोडक्यात सांगायचे, तर ही नवी रक्तचाचणी अल्झायमरच्या उपचारात एक गेमचेंजर ठरत असून, यामुळे जगभरातील लाखो रुग्णांना वेळीच उपचार मिळून दिलासा मिळण्याची आशा निर्माण झाली आहे.
